Од 1. јули позитивната листа на лекови е проширена со три антикоагулантни терапии – еноксапарин, надропарин и ривароксабан. За пациентите тоа значи поевтин и поедноставен пристап до лекови против згрутчување на крвта, но за здравствениот систем значи нешто уште поважно: мора да покаже дека достапноста на терапијата може да оди заедно со јасни медицински индикации, контрола и навремена снабденост во аптеките.
Според информациите што ги објавија повеќе медиуми, лековите од 1. јули се достапни во аптеките со рецепт од лекар специјалист, а пациентите наместо досегашното приватно плаќање или рефундација, ќе плаќаат партиципација.
Што точно се менува за пациентите
На листата се ставени еноксапарин, надропарин и ривароксабан – лекови што се користат против згрутчување на крвта, во состојби каде што ризикот од тромбоза, белодробна емболија или други васкуларни компликации бара медицински контролирана терапија. Според директорот на Фондот за здравствено осигурување, Сашо Клековски, еноксапаринот ќе биде достапен преку два бренда, надропаринот преку еден, а ривароксабанот во почетниот период преку еден бренд.
Практичната разлика за пациентите е највидлива во цената. Еноксапаринот и надропаринот досега се обезбедуваа преку систем на рефундација, а терапијата чинела од 1.100 до 2.700 денари, зависно од дозата и количината. Сега тие ќе се подигнуваат со партиципација од 160 до 240 денари. Кај ривароксабанот, кој првпат влегува на позитивната листа, досегашната цена била околу 2.000 до 2.200 денари, а сега пациентите ќе плаќаат партиципација од 160 денари, со можна доплата во преодниот период.
Ова е суштински момент: здравствената политика станува реална дури кога пациентот не мора да избира меѓу терапија и домашен буџет. Лек што постои, а не е финансиски достапен, за многу луѓе е само информација. Лек што може да се земе на рецепт, во блиска аптека и со поднослив трошок, станува вистинска здравствена услуга.
Рефундацијата останува до 15. јули
Фондот најави преоден период до 15. јули за рефундација на средствата кај пациенти што нема да можат веднаш да го најдат лекот на рецепт во аптеките. Причината е преминот од еден систем во друг и очекуваната забавеност во набавките и ажурирањето на залихите. По овој датум лековите треба да се подигнуваат исклучиво на рецепт, со пропишаната партиципација.
Токму оваа преодна фаза е тест за системот. Не е доволно лекот формално да биде на позитивна листа. За пациентот е важно дали аптеката навистина го има, дали лекарот знае како да го пропише, дали Фондот реагира кога има застој и дали информацијата стигнува до оние што секојдневно зависат од терапијата.
Позитивната листа не е само финансиска мерка
Проширувањето на позитивната листа има двојна вредност. Од една страна ја намалува цената за пациентите; од друга страна ја префрла терапијата во појасна институционална рамка. Антикоагулантите не се лекови што треба да се земаат самоволно, по совет од сосед, форум или претходно искуство на друг пациент. Тие бараат проценка, индикација, контрола и одговорност.
Клековски предупреди дека постои претерана употреба на овие лекови и најави построга рамка за препишување, со јасно почитување на медицинските индикации. Конечната одлука, според неговите изјави, останува кај лекарот специјалист.
Тука се наоѓа најчувствителната точка на реформата. Достапноста не смее да стане неконтролирано ширење на терапија, а контролата не смее да се претвори во бирократска пречка за болните. Добриот здравствен систем не е оној што само штеди, ниту оној што само троши. Добриот систем знае кога лекот е неопходен, кога е ризичен, кога е неоправдан и како пациентот да не биде изгубен меѓу шалтери, рецепти и недостапни залихи.
Ривароксабанот како сигнал за модернизација
Посебно значајно е вклучувањето на ривароксабанот бидејќи станува збор за таблетарен антикоагулант кој досега за многу пациенти бил сериозен приватен трошок. Во почетниот период ќе има доплата од 105 до 505 денари во зависност од дозата и бројот на таблети, а според најавите, од 1. јануари 2027. година лекот треба да биде достапен без доплата, само со партиципација.
Ова не е мала промена. Во хронични и ризични состојби, секој месечен трошок станува тежина што се повторува. Кога терапијата е долгорочна, цената не се мери само во денари, туку и во страв дали следниот месец пациентот повторно ќе може да ја обезбеди.
Што треба да следи
Фондот најавува дека ова е дел од пошироко проширување на позитивната листа и дека следни терапии треба да опфатат лекови за хронична опструктивна белодробна болест и астма, како и терапии за дијабетес, срцева слабост и хронична бубрежна инсуфициенција.
Ако ова продолжи со јасен ред, Македонија може да направи важен чекор кон посовремен пристап до лекување. Но редот мора да биде видлив: навремени одлуки, транспарентни критериуми, стабилни цени, доволни количини, информирани лекари и аптекарски систем што не доцни зад одлуките на институциите.
Пациентите најмалку имаат потреба од големи зборови. Ним им треба лекот да го има, рецептот да функционира, цената да биде поднослива и лекарската одлука да биде јасна. Во здравството секоја реформа вреди онолку колку што вреди во аптеката, пред шалтерот и во животот на човекот што не смее да ја прекине терапијата.
Уредничка напомена
Текстот има информативен карактер и не е медицински совет. Антикоагулантна терапија се зема исклучиво по проценка и препорака од лекар специјалист. За сродни теми за здравствени навики и внимателна употреба на терапија види ги и текстовите на Паноптикум Кафето, лековите и оброкот: кога омилената шолја не е добар придружник на терапијата, Здравје и Здравствените навики во 2026-годината кога знаеме повеќе, а живееме потешко.
