Русија продолжи со масовни воздушни напади врз украински градови и истовремено испрати нова закана кон Киев: странските државјани и дипломатите да го напуштат градот, затоа што Москва најавува „систематски напади“ врз цели што ги поврзува со украинската војска и центрите за одлучување. Војната повторно влезе во својата најсурова логика – не само да уништи објект, туку да го измори градот, да го испразни од нормалност и да го претвори стравот во секојдневен распоред.

Според Reuters, руското Министерство за надворешни работи соопштило дека Москва планира удари врз објекти во Киев што, според руската страна, се користат за потребите на украинските вооружени сили и врз центри каде се носат соодветни одлуки. Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха ја оцени оваа порака како „руска уцена“, а шефицата на мисијата на ЕУ во Киев, Катарина Матернова, порача дека Европската Унија не заминува од градот. Тоа е судир на две пораки: Москва сака паника, Киев и Брисел сакаат да покажат присуство.

Киев под притисок, Украина под оган

Најновата закана дојде по еден од најтешките руски напади врз Киев од почетокот на војната. Украинските власти соопштија дека во нападите врз главниот град загинале најмалку две лица, а 91 било повредено, додека претседателот Володимир Зеленски наведе дека околу 300 локации низ Киев биле оштетени, меѓу нив и новоотворениот музеј посветен на катастрофата во Чернобил. The Guardian извести дека во нападот била употребена и хиперсоничната ракета „Орешник“, што Русија ја користи како оружје со воено, но и психолошко значење.

Драматична рамка: напади врз Одеса, Доњецк и Киев, со загинати и ранети; закана на Москва дека ќе продолжи со систематски напади; руски повик странците да го напуштат градот; Москва се заканува, ЕУ останува смирена.

Одеса, Краматорск, Харков, Херсон – војната не е само една точка на мапата

Додека вниманието е вперено во Киев, нападите не се ограничени само на главниот град. Во Одеса, според локалните власти пренесени од Reuters, едно лице загинало, а три биле повредени во руски удар. Во Краматорск, во украинскиот дел од Доњецката област, биле повредени 12 лица. Во Херсон, за 24 часа биле убиени две лица и 16 биле ранети, додека во напад врз Дергачи, во близина на Харков, биле убиени две лица, а повеќе од 20 биле повредени.

Овие бројки не се само дневен биланс. Тие се географија на исцрпување. Рускиот притисок се шири низ различни градови и региони, така што ниту една точка не може да се чувствува надвор од војната. Кога Киев е нападнат, тоа е порака до државата. Кога се погодени Одеса, Краматорск, Херсон или Харков, тоа е порака до секојдневието: дека животот, пазарот, станбената зграда, училиштето и инфраструктурата остануваат дел од фронтот, дури и кога не се во ров.

Руската верзија и украинскиот одговор

Москва ги претставува најавените удари како одговор на, како што тврди, украински напади врз цивили и цивилна инфраструктура на територии под руска контрола. Според руското Министерство за надворешни работи, министерот Сергеј Лавров во телефонски разговор го информирал американскиот државен секретар Марко Рубио дека Русија ќе започне удари врз локации во Киев поврзани со украинската војска. Reuters ја пренесе оваа руска формулација како официјална позиција на Москва.

Украина ги отфрла руските обвинувања дека намерно погодила цивилен објект во окупираниот дел на Луганската област и тврди дека цел била елитна руска единица за командување со дронови. Во оваа војна секоја страна ја гради својата правна и морална рамка, но едно останува непобитно за цивилите: ракетите не го читаат соопштението пред да паднат. Војната на оправдувања не ги поправа прозорците, не ги враќа мртвите и не ја укинува ноќната паника во подземните засолништа.

Зошто повикот до дипломатите е посебно опасен сигнал

Повикот странските државјани и дипломатите да го напуштат Киев има повеќе слоеви. На површина, Москва го претставува како предупредување. Во политичка смисла, тоа е обид да се изолира украинската престолнина, да се создаде впечаток дека Киев станува град од кој и светот треба да се повлече. Затоа реакцијата на Европската Унија е значајна: „остануваме во Киев“ не е само безбедносна изјава, туку симболична контра-порака.

Дипломатското присуство во воена престолнина е повеќе од протокол. Тоа е знак дека државата не е оставена сама. Ако Москва сака да го претвори Киев во место од кое странците заминуваат, ЕУ сака да покаже дека украинската државност не се мери само со фронтот, туку и со фактот дека амбасадите, институциите и партнерите не ја затвораат вратата.

„Орешник“ како оружје и како демонстрација

Употребата на „Орешник“ дополнително ја засилува психолошката димензија на нападите. Станува збор за хиперсонична балистичка ракета што Русија ја претставува како оружје со голема пробивна моќ и со можност да носи конвенционална или нуклеарна боева глава. Западните аналитичари различно ги оценуваат руските тврдења за нејзината непобедливост, но политичката цел е очигледна: да се покаже дека Москва е подготвена да ја крева скалата на стравот.

Кога оружјето се користи и како воена алатка и како театар на заплашување, цивилите стануваат публика што никогаш не купила билет. Тоа е една од најмрачните вистини на оваа војна: современото оружје не напаѓа само цели, туку и спиење, навики, доверба и чувство дека утрото ќе личи на претходното.

Мировните напори повторно во сенка на ракети

Новата ескалација доаѓа во момент кога дипломатските обиди за запирање на војната повторно изгледаат слабо пред реалноста на теренот. Reuters наведува дека американското посредување не успеало да донесе крај на војната, додека двете страни меѓусебно се обвинуваат за ескалација. Зеленски, пак, порача дека Украина очекува нови дипломатски мерки од Вашингтон и поголема поддршка за противракетна одбрана.

Во таков контекст, руските закани кон Киев не се само следен воен чекор, туку и порака до сите што зборуваат за преговори: Москва сака да преговара, ако воопшто преговара, од позиција на притисок. Киев, од друга страна, бара светот да не ја меша претпазливоста со пасивност. Тоа е линијата на која денес стои Украина: меѓу потребата да преживее и опасноста светот да се навикне на нејзиното страдање.

Војна против градот како идеја

Киев не е само административна престолнина. Тој е симбол на украинската отпорност од првите денови на инвазијата во 2022 година. Затоа нападите врз него имаат посебна тежина. Тие се обид да се погоди државниот нерв, да се покаже дека ни центарот не е безбеден, дека секоја дипломатска посета, секој музеј, секој станбен блок може да стане дел од воената порака.

Но градовите имаат чудна тврдоглавост. Тие не преживуваат само со бетон и противвоздушна одбрана, туку и со луѓе што продолжуваат да одат на работа, да отвораат продавници, да ги поправаат стаклата, да ги бројат исчезнатите и да ја чуваат навиката на животот. Во Киев, како и во Одеса, Краматорск, Харков и Херсон, отпорот не е секогаш спектакуларен. Понекогаш е тоа само вратата што повторно се отвора по ноќта.

Што следува

Во следните денови клучно ќе биде дали Русија ќе ги претвори најавите во нова серија удари врз Киев и како ќе реагираат украинската противвоздушна одбрана, западните сојузници и дипломатските мисии во градот. Доколку нападите продолжат, ќе расте притисокот врз ЕУ и САД за дополнителна воена помош, особено во системи за противракетна заштита и производство на пресретнувачи.

Засега најточната формулација е оваа: Москва најавува систематски удари и повикува странци да го напуштат Киев; Украина тоа го нарекува уцена; ЕУ одговара дека останува; а украинските градови повторно ја мерат ноќта не со часови, туку со сирени, експлозии и утрински списоци на штета. Војната, кога станува рутина, не станува помалку страшна. Само бара од светот поголем напор да не го изгуби чувството за ужас.