Митрополитот Дебарско-кичевски Георгиј и епископот Хераклејски Климент на 21 ноември се сретнаа со рускиот патријарх Кирил во Патријаршиската и Синодална резиденција во Даниловиот манастир во Москва. Македонската делегација престојува во Русија со благослов на архиепископот охридски и македонски Стефан, во рамките на одбележувањето на 80-тиот роденден на поглаварот на Руската православна црква.
Средбата доби дополнителна тежина поради формулацијата што Кирил ја употреби за статусот на МПЦ-ОА. Според извештајот на Religija.mk, рускиот патријарх им рекол на македонските архијереи дека ова е првпат да присуствуваат во Москва како претставници на Македонската црква во својство на помесна црква што добила „законска автокефалија“.
Москва испраќа јасна порака за статусот на МПЦ-ОА
Кирил во разговорот се осврнал на словенската и кирилометодиевската традиција што ги поврзува двете цркви, како и на можноста за заедничко богослужење и натамошна соработка. Според објавените информации, тој оценил дека односите меѓу Московската патријаршија и МПЦ-ОА се развиваат активно, споменувајќи го и образованието на македонски студенти во руските духовни училишта.
Митрополитот Георгиј, пак, пренел честитки од архиепископот Стефан и изразил благодарност за поддршката што Руската православна црква ја дала во процесот на решавање на статусот на МПЦ-ОА и во однос на автокефалијата доделена од Српската православна црква во 2022. година. Темата има поширока историска заднина – за развојот на македонското црковно прашање и патот до автокефалниот статус Panoptikum претходно пишуваше и во текстот за возобновувањето на Охридската архиепископија и востоличувањето на Доситеј.
Официјалната руска црковна страна ја потврди средбата на 21. ноември и ја претстави делегацијата како делегација на Македонската православна црква – Охридска архиепископија. Московската патријаршија објави и фотографии од разговорот.
Пред средбата – сослужување во храмот „Христос Спасителот“
Ден претходно, на 20. ноември, митрополитот Георгиј и епископот Климент учествуваа на свечената литургија во московскиот храм „Христос Спасителот“. Богослужбата беше организирана по повод 80-тиот роденден на Кирил, а на неа учествуваа поглавари и претставници на повеќе помесни православни цркви.
Според официјалниот извештај на Московската патријаршија, меѓу сослужителите биле претставници на Антиохиската, Ерусалимската, Српската, Грузиската, Бугарската, Албанската и Македонската православна црква, како и на Православната црква на Чешките земји и Словачка. Во официјалниот список, Георгиј и Климент се наведени непосредно како архијереи на Македонската православна црква – Охридска архиепископија.
Сепак, Religija.mk забележа уште еден детал од литургијата: при Големиот вход поименично биле споменати поглаварите што лично сослужувале, додека не биле наведени поглаварите на црквите чии делегации биле присутни, меѓу нив и архиепископот Стефан. Истото се однесувало и на поглаварите на Бугарската, Грузиската и Албанската православна црква. Самата разлика не може автоматски да се толкува како спор околу статусот на МПЦ-ОА, особено по изјавата на Кирил на билатералната средба, но покажува колку литургиските формулации во денешното православие се читаат и како пораки за меѓуцрковните односи.
Посета што не може да се одвои од војната во Украина
Посетата има и поширок јавен и политички контекст. Патријархот Кирил со години јавно ја поддржува руската политика кон Украина и ја оправдува војната со религиозни и цивилизациски аргументи. Reuters го опишува како близок сојузник на Владимир Путин и поддржувач на руската инвазија, додека неговите ставови и улогата на Руската православна црква се предмет на остри критики од украински, европски и други меѓународни институции.
Затоа присуството на делегација на МПЦ-ОА во Москва не се чита исклучиво низ црковната дипломатија. Дел од македонските медиуми средбата ја ставија токму во контекст на ставовите на Кирил за руската агресија врз Украина. Таквото толкување е политичка и медиумска рамка, додека официјалната цел на посетата, според соопштенијата од црковните извори, е учество на јубилејот, богослужбено општење и разговори за меѓуцрковната соработка.
Во тој контекст е важно да се разликуваат две работи: признавањето на црковниот статус на МПЦ-ОА и односот кон политичките позиции на домаќинот не се исто прашање. МПЦ-ОА во последните години ги развива односите со повеќе православни цркви, а нејзиното место во православниот свет и натаму се гради низ сложена мрежа на литургиски, канонски и дипломатски односи. Токму затоа секоја ваква посета се набљудува внимателно – и во црковната јавност и надвор од неа.
Што останува по средбата
За МПЦ-ОА најдиректната порака од Москва е недвосмислена: Руската православна црква ја третира македонската црква како автокефална и нејзините архијереи како претставници на помесна православна црква. Формулацијата на Кирил за „законска автокефалија“ има посебна тежина во време кога прашањето за начинот на доделување и признавање на автокефалноста останува едно од најчувствителните во православниот свет.
Истовремено, Москва денес не е неутрална сцена. Позицијата на Руската православна црква кон војната во Украина и нејзиниот конфликт со дел од православните центри значат дека секоја меѓуцрковна средба таму добива и пошироки толкувања. За МПЦ-ОА, која по децении изолација постепено ги проширува своите односи со помесните цркви, суштинското прашање ќе биде како ќе ја гради таа мрежа без сопствениот црковен интерес да стане заложник на поделбите што денес го пресекуваат православниот свет.










