Македонскиот извоз забрза во првите девет месеци од 2026. година и расте побрзо од увозот, но разликата меѓу она што земјата го продава и она што го купува од странство и натаму е голема. Од јануари до септември се извезени стоки во вредност од 6,62 милијарди евра, додека увозот достигнал 9,18 милијарди евра. Трговскиот дефицит изнесува околу 2,56 милијарди евра.
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, извозот во споредба со истиот период во 2025. година е зголемен за 10,8%, додека увозот пораснал за 7,9%. Тоа е поволна промена во динамиката – извозот расте побрзо – но сè уште не доволно за суштински да ја затвори разликата меѓу двете страни на трговската сметка.
На секои 100 евра извоз, увозот е околу 139 евра
Покриеноста на увозот со извозот во периодот јануари-септември изнесува 72,1%. Преведено во поедноставна слика, на секои 100 евра извезена стока, Македонија увезува стоки во вредност од околу 139 евра.
Тоа, сепак, не значи дека сите 2,56 милијарди евра дефицит се резултат на потрошувачка на странски готови производи. Значаен дел од увозот е составен од енергенти, суровини и материјали што се користат во индустриското производство, вклучително и во производи што подоцна повторно се извезуваат. Токму затоа структурата на надворешната трговија кажува повеќе од самата конечна разлика.
Во септември сликата била нешто поповолна. Месечниот трговски дефицит изнесувал околу 145 милиони евра, а покриеноста на увозот со извозот се искачила на 85,9%. Тоа не го менува кумулативниот минус, но покажува дека темпото во последниот месец од набљудуваниот период било подобро.
Автомобилската индустрија и натаму носи голем дел од извозот
Структурата на извозот повторно ја покажува силната поврзаност на македонското производство со европските индустриски синџири. Меѓу производите со најголемо учество се катализаторите со благородни метали, сетовите на проводници за возила и други транспортни средства, деловите за седишта и други видови катализатори. На пошироко секторско ниво, машините и транспортните уреди остануваат најголема извозна категорија со околу 1,95 милијарди евра. Значително побрз раст е регистриран кај минералните горива и сродните производи, суровините, пијалаците и тутунот и хемиските производи.
Таа структура е важна и за читањето на увозот. Меѓу најзастапените увозни производи се нафтените масла, платината и металите од платинската група, како и патничките автомобили. Дел од благородните метали и другите суровини влегуваат во производствени процеси што завршуваат со извоз, па трговската статистика не може едноставно да се подели на „добар извоз“ и „лош увоз“.
На пошироката слика за структурата на домашната економија веќе укажува и анализата на Panoptikum за растот на БДП, инвестициите, увозот и извозот: трговскиот дефицит сам по себе не е доволен показател за слабост, ако увозот создава производни капацитети и идни извозни приходи. Прашањето е каква вредност останува во домашната економија.
Германија носи суфицит од 1,41 милијарда евра
Најинтересната слика се добива кога трговијата ќе се погледне по земји. Германија останува убедливо најголемиот пазар за македонскиот извоз. Во првите девет месеци таму се пласирани производи вредни околу 2,23 милијарди евра, додека увозот од Германија изнесува околу 819,8 милиони евра. Македонија на оваа трговска релација остварува суфицит од приближно 1,41 милијарда евра.
Оваа бројка ја потврдува тежината на германската индустрија за македонското производство, особено преку фабриките вклучени во автомобилските и другите европски производствени синџири. Контекстот е важен и во период кога повторно се разговара за нови германски инвестиции во Македонија и за условите под кои домашните компании и производствени капацитети можат подлабоко да се поврзат со германскиот пазар.
Велика Британија и Кина на спротивната страна од билансот
Сосема поинаква е трговската слика со Велика Британија. Во првите девет месеци од британскиот пазар се увезени стоки во вредност од околу 1,41 милијарда евра, додека македонскиот извоз таму изнесува само 80,7 милиони евра. Дефицитот на оваа релација достигнува приближно 1,33 милијарди евра.
Голема нерамнотежа има и во трговијата со Кина. Увозот изнесува околу 970,2 милиони евра, додека извозот кон кинескиот пазар е само 34,7 милиони евра. Разликата е околу 935,5 милиони евра во корист на кинескиот увоз.
Германија, Велика Британија, Кина, Грција и Србија заедно сочинуваат 49,7% од вкупната надворешнотрговска размена на Македонија. Земјите членки на Европската Унија имаат удел од 58,8%, што уште еднаш покажува колку домашната економија е врзана за европската побарувачка и индустриските циклуси. Податоците за деветте месеци се објавени и од „Нова Македонија“ и „Економија и бизнис“.
Добрата вест е темпото, вистинскиот тест е структурата
Растот на извозот од 10,8% е позитивен сигнал, особено затоа што е побрз од растот на увозот. Сепак, дефицит од 2,56 милијарди евра покажува дека економијата и натаму има голема потреба од увезени енергенти, суровини, опрема и производи.
Затоа следното прашање не е само дали извозот ќе продолжи да расте, туку што ќе извезува Македонија во следните години и колкава домашна додадена вредност ќе создава тој извоз. И анализите за продуктивноста и извозната издржливост ја насочуваат дебатата токму таму: трајното подобрување на трговската позиција не зависи само од поголем обем, туку од способноста домашната економија да создава поконкурентни производи, повеќе локална вредност и поширок круг пазари.
