Претреси на 12 локации, автоматски и снајперски пушки, пиштоли, муниција, тактичка и комуникациска опрема, знаме и пропагандни материјали поврзани со ИСИС се дел од она што институциите го наведуваат по вчерашната координирана акција. АНБ дополнително посочува сомневања за врски со странски терористички борци, криминални структури и индоктринација на млади.
Координирана акција на 12 локации
Акцијата била спроведена на 28. септември од Одделот за сузбивање организиран и сериозен криминал во соработка со Агенцијата за национална безбедност, специјалните полициски единици и СВР Скопје, под раководство на обвинител од Основното јавно обвинителство за гонење организиран криминал и корупција. Според објавените информации, претреси биле извршени кај шест лица, на вкупно 12 локации во Скопје, а од слобода биле лишени пет лица. Како локации во медиумските извештаи и соопштенијата се наведуваат Сингелиќ, Чаир и Брест.
Што било пронајдено при претресите?
Списокот што го објавуваат институциите е обемен. При претресите биле одземени автоматски пушки и рамки, снајперска пушка, пиштоли, муниција од различен калибар, тактички елек и радиокомуникациска опрема. МВР наведува и пронајдено знаме на ИСИС, голем број електронски уреди и мобилни телефони, како и денарски и девизни парични средства. АНБ, пак, соопшти дека биле одземени и пропагандни материјали поврзани со „Исламска држава“, компјутерска опрема што се користела за „копање“ криптовалути и документација.
Овие предмети сами по себе не ја утврдуваат кривичната одговорност на лицата – нивната доказна вредност ќе се оценува во истрагата и евентуалната судска постапка.
Тројца под истрага, за еден сомнение и за тероризам
Надлежен јавен обвинител донел наредба за истражна постапка против три лица.
Според досега објавеното, за првоосомничениот постои сомнение и за кривично дело тероризам, додека сите тројца се опфатени со сомневања поврзани со неовластено изработување, држење, посредување и трговија со оружје и експлозивни материи. Обвинителството побарало судот на тројцата да им определи притвор од 30 дена.
МВР наведува дека кривичната пријава е поднесена против три лица на возраст од 34, 24 и 30 години. За 34-годишниот осомничен е наведено сомнение за тероризам и за оружје, додека за другите двајца се наведува сомнение за незаконско поседување, посредување и трговија со оружје и муниција.
АНБ: сомневања за радикализација и странски терористички борци
Особено чувствителен сегмент од случајот се информациите што ги објави Агенцијата за национална безбедност. Според АНБ, дел од лицата биле идеолошки поврзани со радикални проповедници, а за дел од приведените се наведуваат блиски контакти со странски терористички борци од Македонија и регионот. Агенцијата посочува и на сомневања дека истакнати членови на групата индоктринирале млади лица.
Овие тврдења засега претставуваат наоди и оценки на безбедносната агенција во рамките на истрагата, а не правосилно утврдени факти.
Младите како цел на радикализацијата
Еден од најсериозните аспекти што го отвора случајот е токму прашањето на регрутацијата. АНБ наведува дека верски средини во кои се промовира радикален ислам, како и онлајн-радикализацијата, можеле да служат како почетни точки преку кои млади луѓе биле вовлекувани во криминални или екстремистички активности. Тоа ја проширува приказната надвор од рамките на една полициска акција.
Современиот насилен екстремизам не мора да започне со оружје. Тој често започнува со пропаганда, затворени комуникациски групи, чувство на припадност кон радикална идеологија и постепено прифаќање на насилството како легитимна алатка. Токму затоа превенцијата кај младите, медиумската писменост, следењето на онлајн-пропагандата и работата на образовните и социјалните институции стануваат подеднакво важни како и класичните безбедносни мерки.
Кога организираниот криминал и екстремизмот се допираат
АНБ не го опишува случајот само низ призмата на идеолошкиот екстремизам. Агенцијата ја поврзува групацијата и со сомневања за транснационален организиран криминал, вклучително трговија со оружје и наркотични средства, насилство, изнуда, киднапирање и лихварство. Ваквата можна врска меѓу криминалните структури и радикалните идеологии е едно од посложените прашања за европските безбедносни служби.
Организираниот криминал располага со оружје, пари, фалсификувани документи, канали за транспорт и тајни комуникации. Екстремистичките структури, пак, можат да понудат идеологија, регрути и мотив за насилство. Кога тие два света ќе се преклопат, ризикот станува многу потежок за откривање и спречување.
Криптовалути и електронски уреди – што ќе бара истрагата?
Особено внимание привлекува и пронајдената компјутерска опрема за „копање“ криптовалути, како и поголемиот број телефони и електронски уреди. Самото поседување ваква опрема не е доказ за незаконско финансирање.
Дигиталното вештачење може да биде значајно за утврдување на комуникациите, контактите, финансиските текови, евентуалната размена на пропагандни материјали и врските со други лица во земјата и странство.
Во текот на претресите, според МВР, било откриено и неовластено користење електрична енергија, за што се најавени дополнителни постапки.
Петмина приведени – но истрагата засега се води против тројца
Ова е една од важните дистинкции во известувањето. Во акцијата биле лишени од слобода пет лица, но кривичната пријава и отворената истражна постапка што досега се официјализирани се однесуваат на три лица. Затоа не е прецизно сите пет приведени автоматски да се означуваат како обвинети или како припадници на терористичка организација. Нивниот процесен статус и евентуалната понатамошна улога во постапката треба да се утврдат од надлежните органи.
Што следува?
Следниот клучен чекор ќе биде одлуката на судијата на претходна постапка за барањето на Обвинителството за 30-дневен притвор.
Паралелно, се очекува анализа на одземеното оружје, телефоните, компјутерската опрема, документацијата и финансиските средства, како и проверка на комуникациите и евентуалните врски надвор од земјата. Само по завршување на истрагата ќе може попрецизно да се утврди дали институциите располагаат со докази за конкретни подготовки за терористички акт, поширока организациска структура или пред сè мрежа во која се испреплетуваат радикализацијата и класичниот организиран криминал.
Дотогаш клучната новинарска линија останува јасна: станува збор за сериозни сомневања и значајна безбедносна операција, но кривичната одговорност ја утврдува судот.
