Од вчера Скопје има редовна градска железничка линија меѓу Зелениково и Транспортниот центар, а денеска проектот „Градски воз“ беше и официјално промовиран. Првата линија е долга околу 25 километри и ги поврзува Зелениково, Ново Зелениково, Орешани, Јане Сандански, Драчево и Лисиче со централното железничко јазло во Скопје.
Возот тргна. Поважното прашање сега е дали ќе стане дел од секојдневната навика на градот или ќе остане инфраструктурна новина што добро изгледа на денот на промоцијата. Во Скопје, каде што автомобилот одамна е и превозно средство и принудна навика, вистинскиот тест нема да биде првото патување, туку бројот на луѓе што по неколку месеци ќе проценат дека возот им е поедноставен од автомобилот.
Од Зелениково до центарот за помалку од половина час
Според објавениот возен ред, предвидени се по девет поаѓања дневно од Зелениково и од Транспортниот центар. Редовното патување трае од 24 до 28 минути, билетот во еден правец чини 40 денари, повратниот 70 денари, а месечниот билет 1.040 денари. При промотивното возење денеска делницата беше помината и за нешто повеќе од 20 минути.
На реконструираната делница возовите, според директорот на „Македонски железници – Инфраструктура“ Синиша Ивановски, можат да се движат со 80 километри на час, а на одредени делови и до 100 километри на час. Обновени се околу 25 километри железничка инфраструктура, а на трасата има и 11 патни премини. Најавени се и паркиралишта за велосипеди кај станиците, што е мал, но важен детал ако градскиот воз навистина треба да функционира како дел од поширок систем на мобилност, а не како изолиран превоз од станица до станица.
Проектот не се појави преку ноќ. Министерството за транспорт уште во април најавуваше дека линијата Зелениково – Драчево – Кисела Вода – Аеродром – железничка станица Скопје треба да биде подготвена за пуштање во сообраќај со почетокот на учебната година. Тој рок, за разлика од многу инфраструктурни најави што со години се поместуваат, беше задржан. Министерството за транспорт тогаш го најави 1 септември како датум за почеток на сообраќајот.
Три линии се планот, но две од нив сè уште се на хартија
Она што денес функционира е само првата фаза. Конечната замисла е Скопје да добие три градски железнички линии, со што постојната железничка инфраструктура би се користела за поврзување на источниот, западниот и југоисточниот дел од градот и неговата периферија.
Втората планирана делница треба да оди од Волково, преку Ѓорче Петров и Скопје Север, до централната железничка станица и да биде долга околу 18 километри. Третата треба да ги поврзе Миладиновци, Илинден и Маџари со Железничката станица, на траса од околу 20 километри. Но овде е важна разликата меѓу она што веќе функционира и она што засега е план: проектната документација за овие две линии сè уште се изработува.
Според информациите од „Македонски железници – Инфраструктура“, проектирањето треба да заврши до крајот на октомври 2026 година. Доколку бидат обезбедени потребните средства, градежните работи би можеле да почнат до крајот на годината, а двете линии да бидат оперативни до крајот на 2027 или најдоцна на почетокот на 2028 година. Токму затоа формулацијата „Скопје ќе има три линии до 2028“ треба да се чита како рок од актуелниот план, а не како веќе обезбедена и завршена инвестиција.
Вистинскиот тест не е пругата, туку системот
Пуштањето на градскиот воз е значајно токму затоа што Скопје со децении го бара решението за јавниот превоз речиси исклучиво на улиците. Железничката мрежа, пак, веќе постои и отвора можност дел од патувањата од периферијата да не минуваат низ истите булевари по кои се движат автобусите и автомобилите.
Но една железничка линија сама по себе нема да го реши скопскиот сообраќај. Девет поаѓања во секоја насока се основа врз која може да се гради систем, но дали човек ќе го остави автомобилот дома зависи и од тоа колку долго ќе чека воз, дали распоредот му одговара за работа или училиште, колку лесно ќе стигне до станицата и што го чека кога ќе излезе од неа. Ако за последните неколку километри повторно му треба автомобил, предноста на железницата брзо се намалува.
Оттука и најавите за модернизација на автобускиот превоз и за БРТ не се споредни теми. Градоначалникот Орце Ѓорѓиевски на промоцијата на градскиот воз го претстави железничкиот превоз како еден дел од пошироката „сложувалка“, заедно со најавените 100 нови електрични автобуси и БРТ-системот. Тоа е и единствениот пристап што може посериозно да ја смени навиката на движење: не натпревар меѓу автобус, воз и автомобил, туку јавен превоз во кој различните линии навистина се надоврзуваат една на друга. Најавите за автобусите и другите транспортни проекти беа повторени и при официјалната промоција.
Ќе останат ли автомобилите дома?
Тоа сега е најинтересното прашање затоа што одговорот нема да го дадат функционерите, туку патниците. Цената од 40 денари и патувањето пократко од половина час се силен аргумент за жителите долж трасата. Ако линијата биде редовна, точна, чиста и добро поврзана со автобусите и другите начини на превоз, таа има шанса да стане секојдневен избор, а не само симбол на враќањето на железницата во градот.
Скопје на 1 септември не доби целосно решение за својот сообраќај. Доби нешто поконкретно – функционална прва линија врз која ќе може да се види дали градот е подготвен повторно да ја открие железницата како јавен превоз. Втората и третата линија, автобусите и БРТ ќе покажат дали од ова ќе се изгради систем. А бројот на луѓе што навистина ќе го остават автомобилот дома ќе покаже дали системот функционира.
