Економскиот раст не е само бројка во владина презентација. Тој има смисла дури кога ќе се пресели од табелите во платите, од говорите во инвестициите, од конференциските пораки во работните места и во секојдневната сигурност на луѓето. Затоа пораката на премиерот Христијан Мицкоски дека Владата сака да биде партнер на стопанството треба да се чита и како ветување и како тест: дали Македонија конечно ќе успее да гради економија што не преживува од криза до криза, туку создава услови за подолгорочен, попредвидлив и поквалитетен развој.
Во обраќањето на економски форум посветен на одржливиот развој Мицкоски порача дека државата работи на предвидлива деловна клима, поефикасни институции, модерна инфраструктура и образование што треба да одговори на потребите на економијата. Тој нагласи дека Владата останува активен партнер на стопанството, а економската политика ја врзува со стабилност, инвестиции, конкурентност и одржлив раст.
Одржливоста повеќе не е украс во говорите
Клучната реченица од настапот е дека одржливоста веќе не е избор, туку предуслов за конкурентност. Тоа е важна промена во речникот на економската политика, затоа што македонските компании долго беа навикнати конкурентноста да ја бараат во пониски трошоци, поевтина работна сила и краткорочна приспособливост. Новата економска реалност бара нешто потешко: енергетска ефикасност, дигитализација, управување со ресурси, иновации, доверба кај инвеститорите и способност да се излезе на пазари каде правилата се построги, а конкуренцијата многу посилна.
Премиерот ја постави одржливоста како дел од идната економска конкурентност, а не како дополнителна обврска за компаниите. Тоа е точна дијагноза. Прашањето е дали државата ќе може навистина да помогне: со полесен пристап до финансии, помалку административни пречки, стабилни правила и институции што не ја казнуваат иницијативата со бавност.
Оваа линија природно се надоврзува на теми што Паноптикум веќе ги отвораше во текстот за иновациите, дигиталните хабови и конкурентноста. Македонија не може да зборува за одржлив раст ако иновациите останат збор од конференции. Тие мора да станат алатка во фабриките, малите фирми, универзитетите, јавниот сектор и стартапите.
Растот е важен, но уште поважно е што произведува
Мицкоски се повика и на економските показатели: просечен реален раст на БДП од околу 1,8% во периодот 2017-2023., раст од 3% во 2024. година и 3,5% во 2025. година. Официјалните податоци на Државниот завод за статистика потврдуваат дека во четвртото тримесечје од 2025. година БДП бележи раст, а годишната динамика се движи во насока на закрепнување.
Сепак, растот сам по себе не е доволен. Една економија може да расте, а да остане со ниска продуктивност, иселување на млади луѓе, слаба додадена вредност и компании што тешко доаѓаат до капитал. Затоа најважното прашање не е само колку расте БДП, туку каков раст создава: дали отвора подобри работни места, дали ја зголемува продуктивноста, дали ги поттикнува извозот и технологијата, дали ги задржува младите и дали ја намалува ранливоста на економијата при следната криза.
Во таа смисла добар сигнал е кога политичкиот говор почнува да ги спојува растот, знаењето и иновациите. Но добриот сигнал не е исто што и резултат. Македонија има долга историја на убави економски формули што тешко се претворале во институционална пракса. Токму затоа секоја ваква најава треба да се следи низ конкретни мерки, рокови и ефекти.
Платите се мерката што граѓаните ја разбираат најдобро
Најчувствителниот дел од економската приказна се платите. Мицкоски посочи дека по падот на реалните плати во 2022. година повторно има реален раст на примањата, при што номиналниот раст на платите во 2024. година изнесувал 12,6%, а во 2025. година 9,6%. ДЗС во најновите објави за платите наведува дека просечната нето-плата во април 2026 година изнесувала 48.779 денари, што покажува дека номиналното ниво продолжува да се движи нагоре.
Но животниот стандард не се мери само со просечна плата. Се мери со кирија, сметки, храна, лекови, превоз, кредити, школување, сигурност на работното место и чувство дека месецот не е подолг од приходот. Затоа реалниот раст на примањата е важен, но тој мора да биде пошироко почувствуван, не само статистички забележан. Ако растат само дел од секторите, ако продуктивноста не се движи доволно брзо, или ако инфлацијата повторно го јаде зголемувањето, тогаш економската порака брзо ја губи убедливоста.
Држава базирана на знаење и иновации – амбиција што бара систем
Во пораката Мицкоски ја постави целта како економија што создава можности за сите и држава базирана на знаење и иновации. Тоа е правилна насока, но и најтешката. Знаењето не се прогласува со политичка реченица. Тоа се гради со училишта што не глумат реформи, универзитети што произведуваат истражување, компании што инвестираат во луѓе, јавни институции што разбираат технологија и капитал што има трпение за развој.
Паноптикум веќе пишуваше дека македонската технолошка амбиција ќе се мери преку способноста знаењето да се создава дома и да се продава глобално, особено во контекст на N99 Deep Tech Park во Скопје. Истото важи и за државните економски политики. Ниту една влада не може сама да создаде иновативна економија, но може да создаде услови во кои иновацијата нема да биде исклучок, туку нормален дел од стопанскиот живот.
Партнерство со стопанството или нова домашна задача
Кога Владата вели дека е партнер на стопанството, тоа звучи добро. Но стопанството не бара само декларативен партнер. Бара предвидлив даночен и регулаторен систем, побрзи постапки, инфраструктура, работна сила со вистински вештини, функционални инспекции, помалку бирократска произволност и јавна администрација што знае дека времето е трошок. Во мала економија како македонската, една од најголемите развојни бариери не е само недостигот од пари, туку недостигот од доверба дека правилата ќе важат утре исто како денес.
Затоа оваа економска порака треба да се чита без евтин оптимизам, но и без автоматски цинизам. Ако бројките за раст, платите, инфлацијата и јавните финансии се стабилизираат, тоа е основа. Но основата не е куќа. Куќата ќе се гледа во тоа дали компаниите ќе инвестираат повеќе, дали младите ќе гледаат причина да останат, дали малите бизниси ќе добијат простор да растат и дали државата ќе престане да биде товар за оние што создаваат вредност.
Македонија нема луксуз да ја промаши следната развојна деценија. Одржливост, иновации, реален раст на платите и партнерство со стопанството се точни зборови. Сега останува потешкиот дел: тие зборови да станат економска навика, а не уште една добро изговорена реченица од говорница.
