Победа што не ја затвора кризата
Албин Курти и неговото Самоопределување се на пат кон уште една изборна победа во Косово, но првичните резултати не носат едноставен политички расплет. Според податоците што ги пренесуваат регионалните медиуми од Централната изборна комисија, движењето на Курти води со околу 43% од гласовите, додека Демократската партија на Косово и Демократскиот сојуз на Косово остануваат зад него. Кај дел од обработените резултати беше објавено дека Самоопределување има 43,48% или 282.674 гласа од речиси 94% обработени избирачки места, што ја потврдува предноста, но не и доволна политичка сила за самостојно затворање на институционалниот ќор-сокак.
Токму тука е суштината на изборната вечер: Курти победува, но Косово не добива автоматски стабилност. Ова не е изборен резултат што може да се чита само како партиски триумф. Тоа е резултат што повторно ја отвора старата косовска дилема – дали гласачката кутија може да го замени политичкиот договор, ако партиите и по изборите останат заклучени во истата недоверба.
Трети избори за помалку од 18 месеци
Косово на вчера гласаше на уште едни вонредни парламентарни избори – трети за помалку од 18 месеци. Причината не беше обичен изборен календар, туку продолжена институционална криза: партиите не успеаја навреме да се договорат за нов претседател, а претходните состави на парламентот не обезбедија политичка рамнотежа доволна за нормално функционирање на институциите.
На Panoptikum веќе беше отворено прашањето дали овие избори ќе ја прекинат кризата или само ќе ѝ дадат нов рок на траење. Првичните бројки, барем засега, повеќе личат на второто. Самоопределување останува најсилна политичка сила, но не се гледа мнозинство што безболно би го решило изборот на клучните институционални позиции.
Според Централната изборна комисија на Косово, парламентот има 120 места, а за политичка стабилност во ваков контекст не е доволно само релативно прво место. Потребни се коалициски договори, поддршка од помали партии и, најтешко од сè, компромис со противниците за прашања што бараат пошироко мнозинство.
Што значи резултатот за Курти
За Курти ова е победа со предупредување. Самоопределување и натаму ја задржува главната позиција во косовската политика, но падот во однос на претходниот изборен резултат покажува дека дел од гласачите ја мерат власта не само според идеолошка линија, туку и според способноста да испорача институционална предвидливост. Во декемвриските избори партијата на Курти имаше над 50%, додека сега првичните резултати ја ставаат околу 43%.
Ова не мора да значи драматичен пораз. Напротив, во балкански услови победа со таква предност е сериозна политичка позиција. Но, Косово не е во нормален циклус на власт и опозиција. Земјата е во замор од повторени избори, одложени одлуки и институции што повеќе личат на преговарачки простор отколку на стабилен систем.
Таа разлика е важна. Победата го потврдува Курти како најсилен играч. Недостатокот од сигурно мнозинство го потсетува дека најсилниот играч не секогаш е и оној што може сам да ја заврши партијата.
Европската перспектива како заложник на домашниот ќор-сокак
Косово тежнее кон Европската Унија и НАТО, но повторените избори и недостигот од функционални институции ја трошат политичката енергија што би требало да оди во реформи. Ројтерс пренесува дека ЕУ ги повикува косовските политичари да создадат силни институции способни да ги спроведат реформите потребни за европскиот пат, додека повторените избори ги одложуваат реформите и приливот на европски средства.
Ова е поента што не се однесува само на Косово. На Panoptikum пишувавме дека Западен Балкан влегува во период во кој надворешните партнери сè помалку имаат трпение за бескрајно политичко „градење држави“. Стабилноста веќе не се мери само со отсуство на конфликт, туку со способност институциите да носат одлуки, да спроведуваат реформи и да создаваат предвидлива политичка средина.
Косово тука е особено чувствителен случај. Односите со Србија остануваат тензични, дијалогот со посредство на ЕУ често се движи побавно од политичките кризи на терен, а северот на Косово останува трајно безбедносно и политичко прашање. Курти има јасна поддршка кај значаен дел од гласачите, но неговиот политички стил – тврд кон Белград, социјално ориентиран дома и прозападен во стратешката насока – сега мора да се соочи со најмалку идеолошката, а најтешката работа: создавање договор.
Ниската излезност како тивок сигнал
Излезноста, според објавените податоци, беше околу 37%, што е помалку од претходните избори во декември. Тоа не е само статистички податок. Тоа е расположение. Кога граѓаните за помалку од година и пол повторно и повторно се повикуваат да ја решаваат истата политичка блокада, дел од нив почнуваат да чувствуваат дека изборите повеќе не се празник на демократијата, туку симптом на нејзината немоќ.
Косово сега влегува во фаза во која најважно прашање нема да биде кој е прв, туку кој може да разговара со кого. Ако Самоопределување не обезбеди доволно партнери, ако опозицијата остане во логика на блокада, ако претседателското прашање повторно стане партиски ров, тогаш новите избори нема да бидат изненадување, туку продолжение на истата политичка навика.
А тоа е најлошиот можен исход за една земја што сака да се претстави како зрела европска демократија: да има избори, но да нема политички договор; да има победник, но да нема расплет; да има институции, но тие постојано да чекаат некој друг да ја заврши работата.
Балканската лекција
Косовските избори се локална приказна, но балканската лекција е поширока. Демократијата не завршува со пребројување на гласовите. Таа почнува токму таму каде што бројките престануваат да бидат доволни. Во регионот премногу често се мисли дека изборната победа е замена за институционална култура, а политичкиот легитимитет – дозвола за бескрајна конфронтација.
Курти вечерва може да каже дека победил. Косово, пак, ќе може да каже дека излегло од кризата дури кога ќе добие влада, функционален парламент, јасен договор за претседател и политички капацитет да ги движи реформите без секоја блокада да завршува со нови избори.
Затоа овој резултат не е крај на приказната. Тој е само нова проверка дали најсилната партија и нејзините противници конечно ќе разберат дека земјата не може да живее во постојана изборна кампања.
