Во Македонија повторно се отвори старото прашање во нова технолошка форма: дали државата станува поефикасна кога гледа повеќе или само подобро брои прекршоци? Пет месеци од стартот на системот „Безбеден град“, камерите регистрирале 120.000 сообраќајни прекршоци, од кои 95% биле за пречекорување на дозволената брзина. Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски ја претстави бројката како дел од поширок двегодишен отчет за работата на МВР во кој тврди дека земјата има најниско ниво на криминалитет во последните 20 години и зголемена ефикасност на полицијата.
Тоа е силна бројка, но не е доволна сама по себе. Камерата може да измери брзина, да фати црвено светло, да документира прекршок. Не може сама да создаде доверба, ниту да одговори на прашањето дали системот е еднаков за сите, дали казните стигнуваат навреме, дали податоците се јавни и читливи, дали граѓанинот гледа заштита или само нова форма на надзор.
Отчетот на МВР: помалку несреќи, повеќе откриени групи, поголеми заплени
Според изнесеното на отчетот, од 1. февруари, кога почнала примената на „Безбеден град“, бројот на сообраќајни несреќи бил намален за околу 40%, а во споредба со истиот период лани биле регистрирани 34 загинати лица, наспроти 55. Камерите, според пренесените информации, моментно се поставени во Скопје, Куманово и Тетово, како и на коридорите 8 и 10, а најавата е системот до крајот на годината да се прошири низ поголемите градови и патни правци.
Во делот на криминалитетот Тошковски тврдеше дека МВР постигнало ефикасност од 69% и дека во изминатите две години биле сузбиени над 30 организирани криминални групи. Во областа на корупцијата биле сузбиени шест групи, со кривични пријави против 146 физички и 18 правни лица, откриени околу 500 кривични дела и над 1.000 пријавени сторители. Во делот на недозволената трговија со дрога, пак, биле наведени 11 организирани криминални групи, 9 спречени меѓународни транспорти на марихуана и кокаин, три импровизирани лаборатории и околу 6,2 тони запленета дрога.
Ова не е првпат МВР да ја употреби формулацијата за „најниско ниво на криминалитет во последните 20 години“. На 21. јануари 2026. година МВР објави дека 2025 година била најдобра во последните две децении според бројот на регистрирани кривични дела, со 17.972 дела и расветленост од 67,2%. На 7. мај, на Денот на македонската полиција повторно беше соопштено дека криминалитетот е намален за повеќе од 6%, а ефикасноста изнесува 67,2%.
Кога статистиката станува политичка сцена
Очекувано, опозицијата го чита истиот период сосема поинаку. СДСМ го оцени двегодишното раководење на Тошковски како „распад на безбедносниот систем“, обвинувајќи за партизација, заштита на криминалци и институционална неодговорност во случаи на семејно насилство и убиства што ја потресоа јавноста. Во партиското соопштение се наведуваат случаи во Скопје, Велес и Старо Нагоричане како примери дека бројките од отчетот не ја покриваат целата човечка и институционална слика.
Токму тука е суштината. Во безбедноста не постои бројка што автоматски ја затвора расправата. Намален криминалитет, ако е точно измерен и споредлив, е важна вест. Поголема расветленост е важен индикатор. Запленети 6,2 тони дрога се сериозен оперативен податок. Но јавната доверба не се гради само со сумирани проценти, туку со чувство дека институциите реагираат пред трагедија, а не по неа; дека полицијата не е силна само кон обичниот возач, туку и кон моќниот прекршител; дека системот не селектира според близина до власт, партија, пари или функција.
„Безбеден град“ како тест за редот, не како машина за казни
„Безбеден град“ во јавноста најлесно се памети преку казните. 120.000 прекршоци за пет месеци е бројка што веднаш произведува реакција: едни ќе речат дека конечно има ред, други дека државата нашла нов начин да наплаќа. Двете реакции се разбирливи. Македонија долго живее со сообраќајна култура во која правилото е препорака, пешакот е ранлив, брзината е навика, а казната често се доживува како случајност. Затоа камерата носи шок: таа не преговара, не препознава познанства, не заборава.
Проблемот почнува ако системот остане само казнен. Тогаш технологијата ќе биде примена како студен апарат, а не како јавна политика. Ако државата сака „Безбеден град“ да биде прифатен како заштита, мора да објавува јасни податоци: кои прекршоци се најчести, каде се најризичните точки, колку казни се наплатени, колку се оспорени, каква е процедурата за жалба, како се штити приватноста и дали системот еднакво ги третира службените, приватните, домашните и странските возила.
Паноптикум веќе ја отвори оваа линија во текстот „Тротинети, мотори и улици што веќе не трпат импровизација“, каде што сообраќајната безбедност беше поставена како прашање на урбан ред, а не само на казнена политика. Сродно, во анализата „Тротинетите стигнаа до црвената линија“ беше отворена дилемата дали новите технологии ќе донесат дисциплина или само ќе ја оголат старата институционална навика: да се реагира по несреќа, наместо да се гради систем пред неа.
Криминалитетот не е само бројка, туку чувство на заштита
Кога министер ќе каже дека криминалитетот е на најниско ниво во последните 20 години, тоа мора да се чита и како институционална изјава и како политичка порака. За да стане јавна вистина, таа мора да биде проверлива: со методологија, споредливи серии, структура на кривични дела, регионална распределба, број на пријави, број на расветлени случаи, обвинителски исход и судска завршница. Полицијата може да открие, но правдата не завршува во полициски билтен.
Има уште една нијанса што не смее да се изгуби. Намалувањето на регистрираниот криминалитет не секогаш значи и намалување на реалниот страв. Граѓанинот ја мери безбедноста преку сопствениот живот: дали се чувствува безбедно на улица, дали жените што пријавуваат насилство добиваат навремена заштита, дали сообраќајот е помалку агресивен, дали криминалните групи навистина ја губат моќта или само менуваат форма, дали службената моќ е под контрола.
Затоа отчетот на МВР е важен, но не е крај на разговорот. Тој е почеток на јавна проверка. Ако бројките се точни, тие заслужуваат признание. Ако има пропусти, тие заслужуваат одговорност. Во сериозна држава, ниту власта треба да се крие зад статистика, ниту опозицијата да го негира секој резултат само затоа што не ѝ одговара политички.
Државата гледа повеќе. Прашањето е дали разбира повеќе
Камерите можат да бидат корисни. Полицијата може да биде поефикасна. Криминалните групи можат да бидат сузбиени. Но безбедноста не е само збир на операции, казни и проценти. Таа е договор меѓу граѓанинот и институцијата: јас ќе го почитувам правилото, ако ти го применуваш еднакво; јас ќе ја прифатам контролата, ако ти ми ја гарантираш слободата; јас ќе верувам во бројките, ако ти ми дозволиш да ги проверам.
„Безбеден град“ ќе успее само ако не остане симбол на камера што казнува, туку стане дел од култура на ред. А отчетот на МВР ќе има тежина само ако бројките не бидат штит од критика, туку покана за транспарентност. Државата што гледа повеќе мора и да одговара повеќе. Инаку надзорот ќе расте, а довербата ќе остане на истото место.
