Македонија во вториот квартал од 2026. година забележа највисока годишна стапка на економски раст меѓу земјите од Западен Балкан – 4,3%, покажува најновиот квартален преглед на Европската комисија. Тоа е силен резултат во регион во кој растот истовремено се забрзал на 3,6%, но најновите прогнози на Светска банка внесуваат важна нијанса: добриот квартал не значи дека економијата веќе ги надминала своите структурни слабости.
Според кварталните економски анализи на Европската комисија, регионалната економска активност во вториот квартал пораснала за 3,6% на годишно ниво, по растот од 3,2% во првите три месеци од годината. Македонија се издвојува со забрзување од 3,1% во првиот на 4,3% во вториот квартал.
Сепак, кога погледот ќе се прошири од еден квартал кон целата година и кон 2027. и 2028. година, сликата е помирна. есенскиот Редовен економски извештај на Светска банка за Западен Балкан прогнозира раст на македонската економија од 3,2% во 2026. година, а потоа 3% во 2027 и 3% во 2028. година.
Најбрз квартален раст не е исто што и највисок годишен раст
Токму тука лесно може да настане забуна. Податокот од 4,3% се однесува на реалниот раст на БДП во вториот квартал од 2026. година во споредба со истиот период една година претходно. Прогнозата на Светска банка од 3,2% се однесува на целата 2026. година.
На регионално ниво, Светска банка очекува шесте економии од Западен Балкан заедно да пораснат за 3,1% во 2026. година, наспроти проценетите 2,6% во 2025. За 2027. и 2028. година регионалниот раст се прогнозира на 3,4%.
Кај Македонија траекторијата е поинаква: по проценетиот раст од 3,5% во 2025 година и очекуваните 3,2% во 2026, стапката се спушта на 3% во следните две години. Светска банка, сепак, ја подобрила својата прогноза за 2026 за 0,3 процентни поени во однос на пролетниот извештај.
Тоа значи дека економијата во моментов покажува отпорност и солидна динамика, но не и автоматско преминување кон трајно повисока стапка на развој.
Од каде доаѓа растот
Европската комисија оценува дека забрзувањето во Западен Балкан во голема мера било поттикнато од потрошувачката на домаќинствата и инвестициите. Слична е оценката и за Македонија. На својата актуелна економска страница за земјата, Светска банка наведува дека растот во првата половина од 2026 година бил поддржан од инфраструктурните инвестиции и силната приватна потрошувачка, во услови на раст на платите и кредитната активност. Токму тоа го отвора поважното прашање од самата стапка на БДП: колкав дел од растот создава нова продуктивност, конкурентни компании и извоз што може да опстојува на странските пазари, а колкав дел зависи од домашната потрошувачка и големите инвестициски проекти?
Panoptikum веќе го отвори ова прашање во анализата „Светска банка: Македонија може да расте побрзо, но сегашниот економски модел ги достигнува границите“. Во неа се посочува дека за долгорочно забрзување не е доволно само повеќе да се троши и инвестира, туку е потребна економија што создава поголема вредност по вработен и компании способни да растат надвор од домашниот пазар.
Светска банка го префрла фокусот кон извозот и продуктивноста
Новиот регионален извештај на Светска банка носи наслов „From Market Entry to Export Endurance“ – од влез на пазарот до одржлив извоз. Самото име ја открива централната порака: Западен Балкан нема само проблем со отворањето компании или со излегувањето на странски пазари, туку и со нивната способност таму да опстанат, да ја зголемат продуктивноста и да создаваат подобро платени работни места.
Регионалните економии, според анализата, покажале поголема отпорност од очекуваното во 2026 година. Домашната побарувачка помогнала да се апсорбираат дел од надворешните шокови, додека економиите на Европската Унија биле посилно погодени од слабата надворешна побарувачка и геополитичките нарушувања.
Отпорноста, сепак, не ја решава разликата во животниот стандард. За тоа се потребни продуктивност, инвестиции со поголема додадена вредност, функционална конкуренција, подобро управување и работна сила со знаења што компаниите можат да ги претворат во производи и услуги со повисока цена.
Тој проблем е тесно поврзан со темата за платите. Како што покажавме и во анализата „Скап живот, евтин живот и вистинската цена на стандардот“, земја што долго ја гради конкурентноста врз релативно евтин труд на крајот влегува во судир со сопствениот демографски и економски интерес: работниците бараат подобро платени пазари, компаниите се соочуваат со недостиг на кадар, а продуктивноста останува недоволна за брзо европско приближување.
Платите растат, но расте и притисокот врз домашниот буџет
Позитивната страна на сегашниот циклус е што повисоките плати ја поддржуваат потрошувачката и економската активност. Истовремено, Европската комисија предупредува дека инфлациските притисоци во регионот повторно се засилиле. Просечната инфлација во Западен Балкан во вториот квартал достигнала околу 4%, од 3,2% во претходниот квартал, главно поради храната, транспортот и енергијата.
Во Македонија инфлацијата во текот на третиот квартал била пониска од повеќето регионални стапки, но прашањето за реалната куповна моќ останува отворено. Номинално повисока плата сама по себе не значи исто толкаво подобрување на стандардот ако во меѓувреме растат трошоците за храна, домување, енергија и услуги. Токму од таа перспектива треба да се чита и односот меѓу платата и реалните трошоци на едно домаќинство.
Добриот квартал е сигнал, не конечен одговор
Македонија во вториот квартал од 2026 има причина да го забележи резултатот од 4,3% како позитивен економски сигнал. Тој покажува дека економската активност може да забрза и во неповолна надворешна средина. Истовремено, прогнозата за целата година од 3,2% и очекуваното спуштање на 3% во 2027 и 2028 покажуваат дека е рано кварталниот резултат да се толкува како ново долгорочно темпо.
Вистинскиот тест ќе биде дали сегашниот раст ќе се претвори во повисока продуктивност, подолготраен извоз, повеќе компании што можат да конкурираат надвор од домашниот пазар и работни места што можат да издржат повисоки реални плати. Тогаш бројката за БДП ќе престане да биде само добра статистика и ќе стане мерка за подобар животен стандард.
