Просечната нето-плата достигна 48.499 денари, минималната 26.046 денари, но вистинската слика за животниот стандард се гледа кога цените ќе се претворат во работни часови. За храна, гориво и домување, дел од граѓаните трошат недели од сопствениот труд.
На хартија – платите растат. Во секојдневието – сметките, храната, горивото и домувањето и натаму голтаат голем дел од месечните приходи.
Просечната нето-плата во Македонија достигна 48.499 денари, додека минималната плата изнесува 26.046 денари. Номинално, тоа е продолжување на растот на платите, но вистинското прашање за граѓаните не е само колку денари земаат на крајот од месецот.
Поважно е:
Колку можат да купат со нив?
А уште посликовито:
Колку часа од својот живот треба да работат за храна, бензин, кирија и основни сметки?
Токму тука статистиката станува многу поконкретна.
Просечна плата од 48.499 денари – но просекот не е сечиј приход
Просечната плата е важен економски показател, но таа не кажува колку заработува типичниот работник. Дел од вработените земаат значително повеќе од просекот, а голем број работници заработуваат многу помалку. Затоа просечната плата од 48.499 денари не треба автоматски да се чита како стандард што го има најголемиот дел од населението. Уште помалку ако се спореди со минималната плата од 26.046 денари.
А токму кај минималната плата најсилно се гледа колку основните животни потреби можат да го „изедат“ месечниот труд.
Еден час работа: околу 150 денари на минималец, околу 280 на просечна плата
Ако се земе просечен месечен фонд од околу 173 работни часа, еден час труд вреди приближно: околу 150 денари кај минималната плата, околу 280 денари кај просечната плата. Овие износи не претставуваат законски утврдени часовни стапки, туку споредбена пресметка која овозможува подобро да се разбере реалната цена на животот.
Кога трошоците ќе се претворат во часови, многу ставки добиваат сосема поинаква тежина.
Храната за една недела – речиси цела работна недела на минималец
Ако неделниот трошок за храна и пијалаци за едно четиричлено семејство се движи околу 5.800 денари, тогаш работник на минимална плата треба да работи речиси 39 часа за да го обезбеди тој износ. Тоа е практично една цела работна недела. За работник со просечна плата истиот трошок значи нешто повеќе од 20 часа работа. Оваа пресметка мошне јасно покажува дека кога се зборува за животен стандард, клучно не е само колкава е платата.
Клучно е колку труд е потребен за основните животни потреби.
Резервоар бензин – речиси четири работни дена за минимална плата
Ако еден литар бензин чини околу 99 денари, полнењето резервоар од 45 литри изнесува приближно 4.455 денари. За човек со минимална плата тоа претставува речиси 30 часа работа. Или речиси четири полни работни дена. За лице со просечна плата истиот резервоар значи приближно 16 часа труд.
Со други зборови, горивото веќе не е само трошок изразен во денари. Тоа е дел од работната недела.
Киријата – еден од најголемите удари врз семејниот буџет
Домувањето е една од најтешките ставки за семејствата што немаат сопствен стан. Во моделот на синдикалната кошница, дополнителниот трошок за кирија може да изнесува повеќе од 15.000 денари месечно.
За работник со минимална плата тоа се повеќе од 100 часа работа. Односно околу 13 работни дена. За работник со просечна плата станува збор за околу 55 часа работа, односно речиси седум работни дена. И сето тоа само за покрив над глава. Пред да бидат платени храната, струјата, водата, телефоните, транспортот, облеката или другите семејни трошоци.
Синдикалната кошница ја надминува просечната плата
Минималната синдикална кошница се движи околу 69.000 денари. Тоа значи дека една просечна плата од 48.499 денари не е доволна за самостојно да ги покрие сите трошоци содржани во таквата кошница. Разликата е повеќе од 20.000 денари. За човек со минимална плата, пак, јазот е уште подлабок.
Тоа практично значи дека домаќинството кое зависи од една плата многу тешко може да обезбеди пристоен животен стандард без дополнителен приход.
Раст од 7% звучи добро – но што останува во паричникот?
Просечната плата бележи годишен раст од околу 7%. На прв поглед тоа изгледа позитивно. Но номиналниот раст на платата не е исто што и реален раст на животниот стандард. Ако истовремено растат цените на храната, услугите, енергијата, домувањето и транспортот, дел од повисоката плата едноставно се губи низ повисоките трошоци.
Граѓаните често имаат чувство дека заработуваат повеќе, но живеат речиси исто. Или дури потешко.
Македонската плата и регионалниот јаз
Разликите стануваат уште поочигледни кога македонската просечна плата ќе се спореди со земји од регионот и од Европската Унија.
Просечната плата во Македонија веќе надминува 780 евра. Во Хрватска, на пример, просечните плати се значително повисоки и се движат околу 1.500 евра. Секако и трошоците за живот таму се поголеми, па едноставната споредба на платите не ја кажува целата приказна, но доходовниот јаз останува значителен. Токму затоа не е доволно платите во Македонија само номинално да растат. Потребно е подолгорочно да расте и нивната реална куповна моќ.
Секој трошок е дел од нашиот живот
Најсилната страна на пресметката во работни часови е тоа што ја претвора економијата од апстрактна статистика во нешто човечко.
Бензинот не е само 4.455 денари. Тој е речиси четири работни дена за човек со минимална плата. Киријата не е само 15.000 денари. Таа е повеќе од половина работен месец. Храната не е само ставка во синдикална кошница. Таа е денови труд. Затоа платата не треба да се гледа само како сума на банкарска сметка. Таа е количество човечко време претворено во пари.
Кога растот на платите ќе стане вистински раст на стандардот?
Економскиот напредок не се мери само со тоа дали просечната плата поставила нов рекорд. Вистинскиот напредок започнува кога семејството, по плаќањето на основните трошоци, може да остави пари за: образование, култура, здравје, одмор, штедење, подобро домување и посигурна иднина.
Со други зборови, клучното прашање не е:
Колку порасна платата?,
туку:
Колку повеќе живот можеме да си дозволиме со неа?
Просечната плата од 48.499 денари е повисока од порано. Меѓутоа, додека храната, горивото, домувањето и другите неопходни трошоци одземаат десетици и стотици работни часови месечно, за многу граѓани растот на платите сè уште останува повеќе видлив во статистиката отколку во секојдневниот живот.
