fbpx Прескокни до главната содржина Opens in a new tab

Тиват ја отвори новата европска формула, а Мицкоски ја внесе македонската црвена линија

Прашањето е дали таа формула ќе биде мост кон Европа или уште една чекалница со подобра фасада.

Самитот ЕУ-Западен Балкан во Тиват не беше уште една дипломатска сцена за повторување на старата реченица дека регионот „има европска перспектива“. Тиват ја отвори понепријатната, но пореална тема: дали Европската Унија конечно е подготвена да понуди нешто повеќе од чекање, а земјите од Западен Балкан да покажат дека реформите не се само збор што добро звучи во Брисел.

Во таа рамка средбите на премиерот Христијан Мицкоски со германскиот канцелар Фридрих Мерц и францускиот претседател Емануел Макрон добија поголема тежина од вообичаени билатерални протоколарни разговори. Тие се случија веднаш по француско-германскиот нон-пејпер за постепена интеграција на земјите кандидати во ЕУ пред полноправното членство, документ што може да стане нова европска понуда – или само подобро формулирана чекалница.

Што навистина се стави на маса во Тиват

Официјалната рамка на Самитот ЕУ-Западен Балкан во Тиват беше поставена околу заедничкиот просперитет, стабилноста, проширувањето и постепеното приближување на регионот кон европскиот единствен пазар. Европскиот совет посочи дека лидерите треба да разговараат за напредокот во постепената интеграција, особено преку Планот за раст за Западен Балкан, кој треба да поттикне реформи, регионална економска соработка и побрзо социо-економско приближување кон ЕУ.

Тоа е јазик што регионот го слуша одамна, но овојпат политичкиот контекст е поинаков. Војната во Украина, новите безбедносни притисоци, руското и кинеското влијание во регионот и заморот од бесконечното проширување ја туркаат Унијата кон прашањето што го избегнуваше: ако Западен Балкан е дел од Европа, зошто европскиот процес толку долго личи на ходник без врата?

Фридрих Мерц во Тиват ја кажа токму таа непријатна половина од вистината. Според него, ЕУ мора да покаже дека е способна и волна да се проширува, а фактот што во последните 13 години не примила нова членка покажува дека слабости има и на европска страна. Тоа не ги ослободува земјите кандидати од обврските, но ја урива удобната бриселска теза дека застојот секогаш е само балкански проблем.

Француско-германскиот нон-пејпер: членство што почнува пред членство

Според информациите што ги објави Reuters, француско-германскиот документ предлага земјите кандидати да добијат порано и подлабоко вклучување во европски програми и делови од единствениот пазар, доколку исполнуваат конкретни стандарди. Тоа би можело да значи пристап до програми за студенти и истражување, интеграција во одредени сектори како енергетика и индустрија, па дури и присуство на некои европски министерски состаноци и самити, но без право на глас.

Прочитај и за ... >>  Светска банка прогнозира: енергенсите ќе поскапат 32%

На хартија ова изгледа како разумен излез од политичкиот застој: наместо сè или ништо, земјите би добивале дел од придобивките според реформите што навистина ги испорачуваат. Во пракса, прашањето е многу поостро: дали ова е мост кон полноправно членство или нова категорија за држави што ќе бидат доволно блиску за да ги преземат обврските, а доволно далеку за да немаат вистинска политичка тежина.

Токму затоа за Македонија овој предлог не може да се чита само како техничка европска иновација. Тој допира во веќе отворената домашна дилема: како да се продолжи европскиот пат без ново чувство дека земјата повторно плаќа цена што не важи еднакво за сите.

Мицкоски во Тиват: реформи, но без губење достоинство

Мицкоски имал одделни средби со Мерц и Макрон на кои се разговарало за европските перспективи, иднината на Западен Балкан и новиот француско-германски документ. Во изјавите од Тиват тој порача дека процесот на проширување е „жив“, но и македонската цел не е само да се оди напред по секоја цена.

Мицкоски нагласи дека Владата сака Македонија да стане држава што испорачува најмногу реформи, но истовремено да го сочува националното достоинство. Таа реченица ја собира целата сегашна македонска позиција: да не се напушти европскиот пат, но и да не се прифати логиката дека секоја нова блокада треба да се претвори во нова македонска отстапка.

Тоа е политички тежок баланс. Реформите не смеат да станат алиби за одлагање, но достоинството не смее да стане алиби за неработење. Македонија има право да бара предвидлив процес, но истовремено има обврска да испорачува правна држава, функционални институции, борба против корупцијата и економски капацитет што ќе ја направи европската интеграција реална, а не само реторичка.

Македонскиот јазол останува политички, не само административен

Македонија во оваа фаза не е блокирана затоа што нема европска реторика, туку затоа што европскиот процес беше претворен во јазол од реформи, билатерални услови и домашна недоверба. Уставните измени остануваат дел од европската рамка, но нивната политичка тежина одамна го надмина формалниот текст. Тие станаа симбол на прашањето дали македонскиот пат кон ЕУ ќе биде заснован на заслуги или на нови услови што се појавуваат секогаш кога земјата ќе се приближи до следната врата.

Прочитај и за ... >>  Инфлацијата падна на 2,3%, но домашниот буџет не живее од просечна бројка

Затоа Тиват треба да се чита заедно со претходните европски сигнали. Panoptikum веќе пишуваше дека Мицкоски е меѓу новата европска формула и старата идентитетска линија, а новиот самит само ја направи таа дилема повидлива. Ако француско-германската иницијатива сака да биде кредибилна, таа мора да даде јасни гаранции дека постепената интеграција не е замена за членство, туку мерлив пат кон него.

Тука е и поширокиот регионален момент. Во Тиват се зборуваше за стабилност, безбедност, економско приближување и европски пазар, но секоја земја од Западен Балкан доаѓа со свој товар. Црна Гора е најнапред во процесот, Албанија се движи побрзо, Србија е заглавена во сопствените геополитички противречности, Босна и Косово имаат свои институционални и политички блокади, а Македонија останува пример за земја што направи крупни отстапки, но сè уште ја чека наградата што ѝ беше ветувана со години.

Европа мора да ја врати тежината на сопствениот збор

Новата европска формула ќе има смисла само ако ја врати довербата. Не довербата како дипломатска фраза, туку довербата како механизам: кога земјата исполнува, добива конкретен чекор; кога Унијата ветува, испорачува; кога условите се поставуваат, тие не се менуваат според дневна политика или билатерален притисок.

Во спротивно, постепената интеграција ќе стане уште еден европски збор што добро звучи во извештаи, а лошо се памети кај граѓаните. Балканот одамна знае да препознае кога му се нуди пат, а кога му се уредува чекалница.

За Македонија пораката од Тиват не е едноставна. Земјата треба да влезе во разговорите за новата формула, да го тестира секој можен инструмент за поблиско учество во европскиот пазар и европските политики, да ги забрза реформите што ѝ се потребни и без Брисел. Но не смее да влезе со врзани очи. Европскиот пат не е спротивен на достоинството; спротивен е само на илузијата дека една држава може бесконечно да биде конструктивна, а никогаш да не добие праведна и предвидлива завршница.

За авторот: Паноптикум деск



За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“