Жените што се носителки или членки на регистрирани земјоделски стопанства можат да аплицираат за финансиска поддршка до 360.000 денари преку Мерката 115 – „Поддршка за активен женски член во земјоделското домаќинство“. Јавниот повик е објавен на 13. октомври, а барањата се поднесуваат најдоцна до 13. ноември годинава.
Повикот доаѓа во неделата кога во Струмица беше одбележан Меѓународниот ден на руралните жени, 15. октомври. Така, еден датум што вообичаено ја отвора темата за видливоста на женскиот труд во селските средини годинава доби и конкретна финансиска димензија: можност дел од земјоделките да инвестираат во опрема, преработка и развој на сопствено производство.
Кој може да аплицира и за што се наменети средствата
Според официјалниот јавен повик на Агенцијата за финансиска поддршка во земјоделството и руралниот развој, право на користење на средствата имаат земјоделски стопанства запишани во Единствениот регистар на земјоделски стопанства, во кои носител или член е жена. Максималната кофинансирана вредност на прифатливите трошоци изнесува 360.000 денари по корисник.
Средствата се наменети за набавка на опрема за преработка и доработка на примарни земјоделски производи, како и за услуги поврзани со спроведувањето на деловниот план. Тоа е важен детал: мерката не е замислена само како еднократна финансиска помош, туку како инвестиција што треба да создаде дополнителна вредност во самото стопанство.
Барањата се поднесуваат во хартиена форма – лично во писарницата на Агенцијата или по препорачана пошта, со целосната придружна документација. Одобрениот проект треба да биде реализиран најдоцна шест месеци по потпишувањето на договорот. Корисниците на ИПАРД за ист тип инвестиција не можат истовремено да ја користат оваа поддршка, а претходни корисници на Мерката 115 не можат повторно да добијат средства за ист тип инвестиција.
Од грант до економска самостојност
Финансиската мерка е само едниот дел од пошироката приказна. На одбележувањето во Струмица, организирано од Националната федерација на фармери, во фокусот беа пристапот до земјиште, финансии и пазари, социјалната сигурност, советодавните услуги и поголемото учество на жените во управувањето со земјоделските стопанства.
Токму тука се гледа разликата меѓу формална поддршка и вистинска економска промена. Машина, ладилник, опрема за преработка или подобро организирано производство можат да го зголемат приходот, но производот сепак мора да стигне до купувач. За многу мали производители сигурниот пласман останува едно од најтешките прашања, а тоа го потврдија и земјоделките кои учествуваа на настанот во Струмица.
Оваа тема веќе ја гледаме и низ конкретни локални приказни. Во приказната за Умин Дол и жените што создаваат локална економија преку рурален туризам и домашна храна, економската активност не почнува со голем капитал, туку со знаење, производ, организација и пристап до пазар. Слично прашање отвори и саемот „Руралната жена – корени и трпеза“ во Прилеп: како трудот што со години постои во домаќинството да стане препознатлив производ и реален приход.
Руралната жена сè уште ја носи и работата и грижата
Националната федерација на фармери оценува дека Мерката 115 е добра можност за економско јакнење, но бара финансиската поддршка да биде придружена со практични обуки, пристап до пазари, деловен развој и посигурна социјална заштита. Особено се отвора прашањето за мајчинството и боледувањето кај жените што живеат од земјоделска дејност.
Според податоците презентирани на настанот, во Единствениот регистар на земјоделски стопанства се евидентирани 129.226 стопанства и 29.971 жена, од кои 3.918 се помлади од 40 години. Паралелно со Мерката 115, годинава е предвидена и програма за социјална сигурност на жените што вршат земјоделска дејност, со вкупен надоместок за мајчинство од 100.000 денари во период од девет месеци за корисничките што ги исполнуваат условите.
Бројките сами по себе не кажуваат колку од работата на една фарма ја извршува жената, колку од производството зависи од нејзиниот труд или колку често таа работи без формално да управува со стопанството. Токму затоа економското зајакнување не завршува со тоа жената да биде запишана како корисничка на една мерка. Вистинската промена почнува кога има сопствен приход, право на одлучување, пристап до земја, технологија и пазар и сигурност кога поради мајчинство или болест не може да работи.
13. ноември е крајниот рок
За земјоделките што ги исполнуваат условите, практично најважниот датум е 13 ноември 2026 година. До тогаш треба да биде доставено барањето со потребната документација. Агенцијата наведува дека кандидатите се рангираат според пропишан систем на бодување, а кај барања со ист број бодови предност има датумот и времето на поднесување. Инвестицијата не смее да започне пред да биде потпишан договорот за кофинансирање.
Мерката од 360.000 денари нема сама да ги реши проблемите на руралните жени. Може, сепак, да биде многу конкретна почетна точка – опрема со која суровиот производ ќе стане финален, домашното производство ќе добие поголема вредност, а трудот што со години бил дел од семејната економија ќе добие шанса да стане сопствен бизнис. Вистинскиот тест ќе биде колку жени ќе успеат не само да аплицираат, туку и од таа инвестиција да создадат одржлив приход.
