Франција денеска ги расчистува последиците од едни од најжестоките немири во последните години, откако масовните протести вчера во повеќе градови прераснаа во судири, палење објекти и грабежи. Според најновите податоци објавени во неделата, полицијата привела повеќе од 2.000 лица, а повредени се над 600 полицајци и припадници на безбедносните служби. Еден демонстрант починал откако доживеал срцев удар за време на протестите во Париз.
На улиците излегоа повеќе од половина милион луѓе. Министерот за внатрешни работи Лоран Нуњез соопшти дека учествувале околу 550.000 демонстранти, додека организаторите проценуваат дека бројката достигнала 800.000. Најголемиот дел од протестите биле мирни, но во Париз, Лион, Марсеј, Бордо, Лимож и други градови помали насилни групи влегле во судири со полицијата и нападнале јавни и деловни објекти. Reuters во најновиот пресек наведува дека станува збор за еден од најсериозните бранови на немири во Франција во последните години.
Протест што почна од училиштата стана национален социјален бунт
Сегашната мобилизација не започна како класичен антивладин протест. Нејзините корени се во повеќенеделното незадоволство на средношколците поради недостиг од наставници, состојбата во училиштата и условите во образованието. Со текот на времето кон младите се приклучија студенти, синдикати, граѓани и дел од движењето „Жолти елеци“, а списокот на барања се прошири кон цените, платите, јавните услуги и куповната моќ.
Panoptikum претходно пишуваше за обидот на француската влада да одговори со 3.000 заменски наставници, како и за тоа како ученичките протести прераснаа во поширока политичка и економска криза. Саботната мобилизација покажа дека проблемот веќе не може да се затвори само во училниците. На улица се споија повеќе различни незадоволства, од образованието до секојдневните трошоци.
Според извештајот на Le Monde, протестите во многу градови почнале како масовни и мирни поворки, пред насилни групи да предизвикаат судири и уништување. Француската влада одговорноста за голем дел од насилството ја припишува на ултралевичарски групи и криминалци кои, според властите, ги искористиле демонстрациите за напади и грабежи. Дел од опозицијата, пак, ја критикуваше полициската тактика и начинот на кој властите управувале со протестите.
Лимож остана со тешко оштетена градска куќа
Една од највпечатливите последици од насилството е пожарот во историската градска куќа во Лимож. Објектот стар 143 години бил намерно запален и претрпел огромна штета. Во Бордо биле ограбени десетици продавници, во Марсеј демонстранти влегле во градската куќа, а во повеќе градови биле оштетени јавни објекти, полициски возила и деловни простории.
Француските власти започнаа големи операции за расчистување од Лил до Марсеј и од Стразбур до Бордо. Само трговскиот синџир Carrefour соопштил дека биле погодени 50 негови продавници, од кои 20 биле ограбени, а штетата се проценува на десетици милиони евра. Министерот за економија Ролан Лескир најави поддршка за погодените компании и инсистираше дека сторителите ќе одговараат за штетата.
Макрон свика кризен состанок и вечерва се обраќа на нацијата
Претседателот Емануел Макрон за денеска свика состанок со највисоките државни функционери, а негово обраќање до нацијата е најавено за 20 часот. До попладневните часови не беа објавени конкретни нови мерки што би произлегле од состанокот.
Политичкиот момент е особено чувствителен бидејќи Франција во 2027. година треба да избере нов претседател. Макрон, кој по два последователни мандати не може повторно да се кандидира, влегува во последниот дел од претседателството со сериозен социјален притисок, слаб економски раст и голем јавен долг. Протестите затоа веќе не се само прашање на јавниот ред – тие стануваат тест за способноста на институциите да одговорат на незадоволството без целата јавна дебата да се сведе на судир меѓу полицијата и демонстрантите.
Насилството ја потиснува првичната порака
Тука се наоѓа и главната противречност на протестот. Стотици илјади луѓе излегоа на улиците поради конкретни проблеми – училишта без доволно наставници, скапо секојдневие, притисок врз платите и чувство дека јавните услуги слабат. По пожарите, грабежите и повеќе од две илјади приведени, во центарот на вниманието сега се насилството и безбедноста.
Тоа веќе се случуваше во француската понова историја. „Жолтите елеци“, кои започнаа во 2018 година со отпор кон повисоките даноци на горивото, брзо станаа симбол на многу поширока криза на животниот стандард и довербата во политичките институции. Денешната мобилизација има поинаков состав и поинаков почеток, но повторно го отвора истото тешко прашање: што се случува кога социјалното незадоволство станува доволно широко за повеќе различни групи да се препознаат во ист протест?
Токму затоа следниот потег на Макрон ќе биде важен. Француската влада мора истовремено да одговори на насилството и да не ја изгуби од вид причината поради која стотици илјади луѓе воопшто излегоа на улица. Во спротивно, расчистувањето на скршените излози може да заврши многу побрзо од расчистувањето на причините што го создадоа овој бран на незадоволство.
