Денесka, 15. ноември 2026. година, светот го одбележува Денот на сеќавање на жртвите од сообраќајни несреќи. Во Македонија датумот доаѓа со подобар биланс од минатата година, но и со бројка што не дозволува самозадоволство: во првите 10 месеци од годинаva на патиштата загинале 85 лица, наспроти 117 во истиот период во 2025. година.
Тоа се 32 загубени животи помалку, односно намалување од околу 27 проценти во однос на минатата година. Според податоците на МВР, намален е и бројот на тешко повредените – од 872 во првите 10 месеци од 2025. на 748 годинава. Подобрувањето е значајно, особено ако се спореди со 2025. година, кога во текот на целата година на македонските патишта загинале 132 лица.
Помалку жртви, но далеку од бројка со која може да се помириме
Подолгата статистика ја покажува вистинската тежина на проблемот. Според податоците на Републичкиот совет за безбедност на сообраќајот на патиштата, во 2025. година загинале 132 лица, а во 2024. година 142. Затоа сегашниот пад заслужува внимание, но не и толкување дека опасноста е надмината.
МВР подобрите резултати ги поврзува со комбинација од автоматизираниот систем „Безбеден град“, засилените полициски контроли, законските измени и превентивните активности. Во периодот февруари-октомври, откако почна примената на системот, бројот на загинати е намален од 108 во истиот период лани на 74 годинава.
Panoptikum веќе пишуваше дека „Безбеден град“ постепено се шири низ Македонија, како и за планот контролата на брзината да се прошири и преку полициски возила. Бројките покажуваат позитивна насока, но кај сообраќајната безбедност резултатот не може да се мери само со бројот на камери, контроли или казни. Мерката останува едноставна – колку луѓе се вратиле дома безбедно.
Ден што постои заради луѓето зад статистиката
Денот на сеќавање се одбележува секоја трета недела во ноември. Иницијативата ја започнала британската организација RoadPeace во 1993. година, а Обединетите нации во 2005. година го признаа денот како глобална можност за сеќавање на загинатите и тешко повредените, поддршка на нивните семејства и повик за посериозна превенција.
Кампањата за 2026 година се води под пораката „Remember. Support. Act.“ – сеќавање, поддршка и дејствување. Редоследот не е случаен. Сеќавањето на жртвите има јавна смисла кога од него произлегуваат подобри патишта, побезбедни возила, поодговорно однесување, доследна контрола и поддршка за луѓето чии животи биле трајно променети од сообраќајна несреќа.
Размерите на проблемот се глобални. Обединетите нации наведуваат дека околу 1,16 милиони луѓе годишно го губат животот во сообраќајни несреќи, додека десетици милиони се повредуваат. Сообраќајните несреќи остануваат водечка причина за смрт кај децата и младите од 5 до 29 години, а повеќе од 90% од загинатите се во земји со ниски и средни приходи. Глобалната цел е до 2030. година бројот на загинати и повредени да се намали за половина.
Безбедноста почнува таму каде што завршува чувството дека „ќе помине“
Камерите можат да регистрираат брзина, минување на црвено светло или нерегистрирано возило. Полицијата може да ја зголеми контролата. Законите можат да предвидат построги санкции. Сепак, ниту еден систем не може целосно да го замени однесувањето на човекот зад воланот.
Брзината, телефонот во рака, алкохолот, непрописното престигнување, непочитувањето на пешаците и верувањето дека правилото важи само кога во близина има полиција се ризици што секојдневно се претвораат во несреќи. Истовремено, одговорноста не завршува кај возачот. Безбедни пешачки премини, осветлување, патна сигнализација, заштитни огради, квалитетна инфраструктура и брза медицинска помош се дел од истиот систем.
Токму затоа останува важно и прашањето за еднаквата примена на правилата. Panoptikum веќе посочи дека „Безбеден град“ треба да ја докаже и правичноста на системот. Довербата во контролата расте кога возачот знае дека истото правило важи секогаш, на секој пат и за секого.
Овогодишните бројки во Македонија покажуваат дека подобрување е можно. Осумдесет и пет загинати за десет месеци, сепак, се осумдесет и пет причини овој ден да не остане протоколарен датум. Вредноста на статистиката ќе се види во следните години – ако падот стане траен тренд, а безбедното однесување правило што важи и таму каде што нема камера.
