Седницата на Собранието денеска, на која опозициските пратеници требаше два часа да поставуваат прашања до претставниците на Владата, заврши без ниту едно поставено опозициско прашање. Наместо парламентарна контрола, во фокусот влегоа процедурални расправии, прекини и спор околу тоа како се пресметува времето предвидено за овој механизам.
На почетокот Рина Ајдари од ДУИ побара едночасовна пауза со образложение дека во салата ги нема претставниците на Владата на кои требало да им бидат поставени прашања. Претседателот на Собранието Африм Гаши ја одобри, предупредувајќи дека опозицијата на тој начин самата си го намалува расположливото време. Подоцна беше побаран уште еден прекин, по што политичкиот спор целосно го засени она за што седницата беше свикана.
Клучното прашање не е часовникот, туку контролата
Деловникот предвидува пратениците од опозицијата, по утврдувањето на дневниот ред, да можат да поставуваат пратенички прашања во траење од два часа. Тоа време не е административна формалност, туку институционален простор во кој Владата треба да одговара пред избраните претставници на граѓаните. Оттука, денешниот спор не се сведува само на тоа дали прекинот на седницата влегува во двочасовната рамка. Поважно е дали процедурата овозможува или фактички го оневозможува остварувањето на правото на парламентарна контрола. Ако седница резервирана за прашања заврши без прашања и без одговори од Владата, институционалната функција на механизмот останува неисполнета, независно од тоа кој политички блок ја смета процедурата за правилно применета.
Опозициските пратеници тврдеа дека времето во кое седницата е прекината не може да се смета за искористено време за поставување прашања. Сашко Јанчев од Левица оцени дека „пауза не е работа“, Борис Крмов побара опозицијата да ги добие предвидените два часа, а Оливер Спасовски од СДСМ бараше да биде посочена деловничката основа врз која се смета дека времето е потрошено кога прашања воопшто не биле поставени.
Од владејачкото мнозинство, пак, дојде спротивно толкување. Пратеникот Даниел Стојчевски од ЗНАМ ја критикуваше опозицијата дека сама го троши времето предвидено за нејзините прашања, додека генералниот секретар на ВМРО-ДПМНЕ и пратеник Ѓорѓија Сајкоски оцени дека опозицијата самата го попречила користењето на инструментот.
Од деловничка дилема до прашање на институционална одговорност
Како што одминуваше седницата, расправата прерасна во меѓусебни обвинувања, довикувања и вербални судири. Гаши повика на смирување и свика состанок со координаторите на пратеничките групи, откако атмосферата во салата дополнително се влоши.
Таквата слика лесно може да се сведе на уште една партиска конфронтација, но институционалниот проблем е подлабок. Пратеничките прашања не постојат за да се исполни деловничка ставка, туку за Владата да биде изложена на јавна и политичка отчетност. Одговорноста за функционирањето на тој механизам не може да се сведе само на една страна – неа ја имаат претседателот на Собранието, парламентарното мнозинство, опозицијата и претставниците на Владата кои треба да бидат достапни за одговори.
Токму затоа прашањето кој ја побарал паузата е помалку важно од конечниот резултат: инструментот за контрола не беше искористен. Во функционален парламент процедуралните правила треба да му служат на надзорот врз извршната власт, а не надзорот да стане заложник на толкувањето на процедурните правила.
Собранието мора да расчисти што точно гарантираат тие два часа
Деловникот на Собранието го поставува пратеничкото прашање како еден од механизмите за надзор над носителите на извршната власт. Ако различните толкувања овозможуваат целиот термин да помине без суштинска контрола, тогаш проблемот веќе не е само политички, туку и институционален.
Собранието затоа има обврска јасно да утврди како се пресметува времето, што се случува кога претставниците на Владата не се присутни и под кои услови може да се смета дека правото на пратенички прашања е навистина искористено. Во спротивно, секоја идна седница може повторно да стане спор околу процедурата наместо простор во кој Владата одговара пред парламентот.
Panoptikum претходно пишуваше за собраниските пратенички прашања и дуелот меѓу Христијан Мицкоски и Димитар Апасиев, како и за парламентарната одговорност и блокираните механизми на Собранието. Денешната седница повторно го отвори истото суштинско прашање: институциите не се мерат само според тоа дали имаат правила, туку според тоа дали тие правила овозможуваат одговорност.
