Контролата на сообраќајот во Македонија треба да влезе во нова фаза. По автоматизираниот надзор преку системот „Безбеден град“, Министерството за внатрешни работи најавува дека дел од полициските возила ќе добијат опрема со која ќе можат да утврдуваат сообраќајни прекршоци и на места каде што нема фиксни камери. Најавата доаѓа паралелно со промоцијата на Националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030, чија непосредна цел е до крајот на деценијата бројот на загинати да се намали за 50 проценти во однос на 2024. година.
Министерот за внатрешни работи Панче Тошковски изјави дека полициски, вклучително и цивилни возила, треба да можат да регистрираат прекршоци додека учествуваат во сообраќајот. Првата конкретно најавена функција е детектирање недозволена брзина, а прекршокот би се внесувал во електронскиот систем.
Од фиксни камери кон поширок систем
Системот „Безбеден град“ веќе покажа дека автоматизираниот надзор може брзо да влијае врз брзината и дисциплината на возачите. Во пракса, сепак, ефектот е најсилен на местата каде што возачите знаат дека има камера. Затоа новата мерка се замислува како проширување на надзорот, а не како замена за постојниот систем.
Токму за овој проблем Паноптикум веќе пишуваше во анализата за тоа како „Безбеден град“ ја менува сообраќајната култура. Технологијата може да го регистрира прекршокот, но подолгорочната цел е правилата да се почитуваат независно од тоа дали возачот гледа камера.
Стратегија со две временски точки – 2030 и 2050
Новата мерка е дел од поширока политика. Националната стратегија за безбедност на сообраќајот на патиштата 2026-2030, усвоена од Собранието во септември и официјално промовирана на 4. ноември, ја зема 2024. година како референтна и поставува цел бројот на сообраќајни несреќи и жртви до 2030 година да се намали за половина. Долгорочната визија е нула загинати во сообраќајот до 2050. година.
Податоците во стратегијата покажуваат зошто безбедноста не може да се сведе само на санкционирање. Бројот на сообраќајни незгоди се зголемувал од 7.215 во 2020. на 8.457 во 2024. година, додека бројот на несреќи со смртни последици во 2024. достигнал 124. Тоа бара истовремена работа на патната инфраструктура, критичните точки, возилата, едукацијата и однесувањето на сите учесници во сообраќајот.
Таков пристап веќе се гледа и во активностите на Републичкиот совет за безбедност на сообраќајот на патиштата, кој покрај санкциите ја става тежината и врз превенцијата и развивањето сообраќајна култура. Во кампањата „Внимавај за да стигнеш. За да стигнеме сите“, вниманието е насочено кон одвлекувањето на вниманието, употребата на мобилни телефони и заштитата на пешаците, велосипедистите и корисниците на тротинети.
Помалку загинати во 2026, но бројката не дозволува опуштање
Во првите 10 месеци од 2026. година е забележано значително намалување на бројот на загинати на македонските патишта. Министерот Тошковски објави бројка од 84 загинати, наспроти 117 во истиот период минатата година – 33 помалку. Во друг медиумски извештај од истиот настан е наведена бројката 85, па во објавените информации постои мало несовпаѓање што не ја менува главната слика: бројот е значително понизок од претходната година, но и натаму станува збор за десетици изгубени животи.
Тошковски посочи и дека во изминатите три и пол децении годишниот просек се движел околу 145-150 жртви. Затоа резултатот од една година треба да се чита внимателно. Намалувањето е важно, но трајна промена постои дури кога ниската бројка ќе стане тренд, а не исклучок.
Во истата насока оди и работата на утврдување на критичните, таканаречени црни точки на патната мрежа. Ако опасната делница остане лошо проектирана, необележана или несоодветно одржувана, не може целата одговорност да се префрли врз возачот. Професорот Никола Дујовски при презентацијата на стратегијата го отвори токму прашањето за патишта што треба да одговорат на реалноста на сообраќајот во 21 век.
Безбедноста не е само прашање на автомобили
Во 2026. година се заострија и правилата за лесните електрични возила. Со законските измени минималната возраст за управување електричен тротинет е зголемена на 18 години, воведено е задолжително носење заштитен шлем, а брзината по велосипедска патека е ограничена на 20 километри на час. РСБСП ги објави деталите за измените што се применуваат од јули.
Ова е значајно и за пошироката слика. Во истиот простор се движат пешаци, велосипедисти, мотоциклисти, корисници на тротинети, автобуси и автомобили, со многу различна физичка заштита и различно ниво на ризик. Паноптикум претходно го разгледа овој проблем и во текстот „Тротинети, мотори и улици што веќе не трпат импровизација“.
Министерката за образование Весна Јаневска најави дека темите поврзани со безбедното учество во сообраќајот ќе продолжат да се обработуваат и преку наставни и воннаставни активности во училиштата. Тоа е делот од стратегијата што не создава веднаш статистика, но може да има најдолг ефект – да се развива навика правилата да се почитуваат поради безбедноста, а не само поради можноста за казна.
Ако Македонија сака преполовување на жртвите до 2030. и нула жртви до 2050. година, новата технологија ќе биде само еден дел од решението. Подеднакво важни ќе бидат побезбедните патишта, отстранувањето на ризичните точки, превенцијата и сообраќајната култура што не зависи од присуството на камера.
