Кога ќе се спомне кендо, многумина прво помислуваат на самураи, на дуели, на меч и на стара Јапонија. И не е чудно. Корените на оваа вештина навистина се длабоко врзани со јапонската традиција на мечување и со развојот на самурајската култура. Но кендо денес не е само остаток од едно минато време. Тоа е дисциплина, карактер, ритуал, контрола и начин човекот да влезе во борба – не само со противникот, туку и со самиот себе. Според All Japan Kendo Federation, кендо се разбира како пат на човечко обликување преку принципите на мечот, а не само како техника на победување.
Од вештина на воините до дисциплина на современиот човек
Јапонците со векови развивале различни школи на мечување, а со оформувањето на војничката класа во средновековна Јапонија, обуката со меч станала уште поважен дел од животот и подготовката. Историски гледано, модерното кендо произлегува од постарите форми на kenjutsu – практични борбени системи на мечување што ги негувале самураите. Подоцна, кога реалната борба со меч постепено се оттурнала од секојдневието, мечот останал како средство за дисциплина, внатрешно усовршување и изградување карактер. Таа трансформација е добро опишана и во Britannica, каде кендо се определува како традиционален јапонски стил на мечување што израснал од борбените методи на самураите.
Токму тука е и суштинската разлика што вреди да се нагласи. Кендо денес не е проста реконструкција на самурајско минато, ниту пак е егзотичен спорт што се гледа од страна. Тоа е жива боречка дисциплина, со јасна етика, јасни правила и силна култура на почит, присебност и самоконтрола. Затоа, кога ќе речеме дека кендо е уметност на мечувањето, тоа не треба да звучи украсно, туку точно.
Што всушност е кендо
Најбуквално, кендо значи „патот на мечот“. Се практикува со shinai – меч составен од четири бамбусови летви – и со заштитна опрема што овозможува интензивен и реалистичен тренинг без опасностите што постоеле во времињата кога се вежбало со вистински сечила. Токму воведувањето на shinai и оклопот било клучно за развојот на кендо во форма што денес ја препознаваме.
Оние што се занимаваат со кендо носат заштитна опрема што ги штити главата, подлактиците и шаките, трупот и пределот на грлото. Современите натпреварувачки правила се прецизни: валидни цели за удар се men – главата, kote – подлактицата/ракавицата, do – трупот, и tsuki – убод во грлото. Тоа е важно да се каже точно, затоа што кендо има јасно дефиниран систем, а не слободна борба без структура. За ударот да биде признат како валиден, не е доволно само да има контакт. Треба да биде изведен правилно, со соодветен дел од shinai, со правилен агол, со став, дух и со zanshin – состојба на будна контрола и по изведениот напад.
Тренингот не е само борба
Кендо најчесто се вежба во парови, но почетокот не е во натпреварот, туку во дисциплината на телото и умот. Прво се совладуваат ставовите, движењето, држењето на shinai, ударите, ритамот и контролата. Кендоките се движат со специфичен лизгачки чекор по подот на dojo – салата за вежбање – и токму во тој чекор има повеќе филозофија отколку што на прв поглед изгледа. Кај кендо ништо не е случајно, ништо не е само механика. Секое движење бара намера.
Освен борбата во оклоп, многу важен дел од вештината се и катите – однапред утврдени форми што двајца партнери ги изведуваат со дрвени мечеви, а во одредени форми и со други тренажни оружја. Во тие форми не се вежба само техника, туку и однос, дистанца, чувство за време, контрола и разбирање на самиот принцип на мечот. Затоа кендо не се сведува на „удри и освои бод“. Ако така се гледа, тогаш од целата вештина останува само надворешната обвивка.
Како се победува и што навистина значи победа
Во натпреварувачка смисла, според важечките правила, победува натпреварувачот што прв ќе освои два валидни поени, освен во специфични формати и судиски ситуации предвидени со прописите. Но суштината на кендо не е во бројката два. Вистинската тежина е во тоа како се освојува поенот – со присуство, со прецизност, со правилен тајминг, со дух и со целосна контрола. Во тој контекст, борбениот извик – kiai – не е театар, туку дел од целосната изведба и внатрешна експлозија на енергија. Официјалните правила на International Kendo Federation и прирачникот за судење многу јасно покажуваат дека валидноста на ударот се оценува како целина, а не како обичен допир во дозволена зона.
Токму затоа кендо и денес опстојува како посебна боречка вештина. Не затоа што чува фолклор, туку затоа што од човекот бара нешто што современиот свет сè поретко го бара – присебност, почит, концентрација и способност силата да се стави под контрола. Во време кога многумина сакаат брзина без длабочина и техника без етика, кендо останува потсетник дека формата без внатрешен ред не значи многу.
Патот на мечот како пат на карактерот
Затоа за кендо не треба да се пишува само како за спорт, ниту само како за стара јапонска вештина. Треба да се пишува како за редок спој меѓу борба и самосовладување. Да, тоа е мечување. Да, има правила, опрема, бодови и натпревари. Но ако тука застанеме, тогаш сме го промашиле главното. Кендо трае токму затоа што не го тренира само ударот, туку и човекот што го задава. И можеби баш затоа „патот на мечот“ останува толку жив и денес – не како музејска слика од Јапонија, туку како дисциплина што и понатаму има што да му каже на современиот човек.
