Колач со јаболка, ореви и цимет е веројатно најприродниот домашен десерт за деновите во кои летото полека се повлекува, а кујната повторно почнува да мириса на рерна. Јаболката токму сега пристигнуваат од новата берба, оревите му даваат полн домашен вкус, а циметот го прави она што најдобро го умее – уште пред да го пробаме колачот, да нè натера да влеземе во кујната.
Не станува збор за колач што според црковната традиција задолжително се приготвува за Мала Богородица или за Крстовден. Таков општ обичај не е утврден. Но времето во кое се празнуваат овие два големи празника се совпаѓа со бербата на јаболката, грозјето, сливите и оревите. Домашната трпеза отсекогаш се приспособувала на она што зрее во дворот, овоштарникот или на нивата, па токму затоа колачот со јаболка има совршена смисла во овој дел од годината.
На 21 септември се празнува Рождеството на Пресвета Богородица – Мала Богородица, а на 27 септември е Воздвижението на Чесниот Крст – Крстовден. Според православниот верски календар, Мала Богородица во 2026 година не е посен ден, додека Крстовден се одбележува со строг пост. Затоа овој домашен колач го подготвивме во две верзии – класична, со јајца, и посна, без јајца, млеко, путер и масло.
Зошто токму јаболка во овој период?
Јаболко можеме да купиме во секое време од годината, но тоа не значи дека секое јаболко има ист вкус. Кон крајот на септември почнува вистинското време на свежо набраните домашни јаболка. Според актуелните агрометеоролошки информации, бербата на јаболката и доцните сорти сливи во Македонија во овој период е во полн ек.
Во старото домаќинство сезоната не била гастрономски тренд, туку практично правило. Се готвело со она што го има и со она што треба да се искористи пред да се расипе. Дел од јаболката се чувале за зимата, од дел се правеле компоти, мармалади или оцет, а помеките и не толку совршени плодови завршувале во пита или домашен колач.
Таа логика е дел од пошироката приказна за македонската традиционална кујна, во која рецептите не се создавале според фотографијата што треба да се објави, туку според она што домот веќе го имал.
Колачот што не бара слаткарско искуство
Најубавото кај овој колач е што не бара посебна техника. Нема кори што мора да бидат еднакви, крем што може да се пресече или декорација што треба да изгледа совршено. Јаболката се рендаат, состојките се мешаат, смесата се става во тава и остатокот го завршува рерната.
Резултатот треба да биде мек и сочен колач, со ситни парчиња орев и забележлив, но не премногу силен мирис на цимет. Може да се послужи топол, но најубаво се сече кога малку ќе се излади. Следниот ден обично станува уште посочен, бидејќи јаболката дополнително ја омекнуваат внатрешноста.
Класичен колач со јаболка, ореви и цимет
Потребни состојки: три средно големи јаболка, три јајца, 170 грама шеќер, 150 милилитри масло, 100 милилитри јогурт, 250 грама брашно, една кесичка прашок за печиво, една кесичка ванилин шеќер, една до една и пол лажичка цимет, 100 грама крупно сечкани ореви, малку сол и шеќер во прав за посипување.
Загрејте ја рерната на 180 степени. Тавата со приближни димензии 22 на 30 сантиметри обложете ја со хартија за печење или премачкајте ја со малку масло и лесно набрашнете ја.
Јаболката измијте ги, излупете ги по желба и изрендајте ги крупно. Ако се многу сочни, благо притиснете ги со рака, но не ја отстранувајте целата течност. Таа е потребна за колачот да остане мек.
Јајцата матете ги со шеќерот, ванилиниот шеќер и малку сол додека смесата не стане светла и пенеста. Додајте ги маслото и јогуртот, а потоа постепено вмешајте ги брашното, прашокот за печиво и циметот.
На крај додајте ги ренданите јаболка и сечканите ореви. Мешајте само колку состојките рамномерно да се распоредат. Смесата префрлете ја во тавата, израмнете ја и печете приближно 35 до 40 минути.
Времето зависи од рерната и од сочноста на јаболката. Проверете со дрвена чепкалка во средината. Ако излезе без влажно тесто, колачот е готов. Оставете го да се излади најмалку дваесетина минути, а потоа посипете го со малку шеќер во прав.
Посен колач за Крстовден – без јајца, млеко и масло
Крстовден се одбележува со строг пост, што според црковното правило подразбира воздржување од храна од животинско потекло и од масло. Затоа оваа верзија не е само без јајца и млеко, туку се приготвува и без масло. Треба да се има предвид дека начинот на постење може да зависи од здравствената состојба и личното духовно правило.
Потребни состојки: четири средно големи сочни јаболка, 140 грама шеќер, 250 грама брашно, 80 грама гриз, 100 грама сечкани ореви, 250 милилитри газирана вода, една кесичка прашок за печиво, една кесичка ванилин шеќер, една и пол лажичка цимет, 70 грама суво грозје и малку изрендана кора од лимон по желба.
Рерната загрејте ја на 180 степени, а тавата обложете ја со хартија за печење. Бидејќи во смесата нема масло, хартијата е важна за колачот да не се залепи.
Јаболката изрендајте ги и измешајте ги со шеќерот, ванилиниот шеќер и циметот. Оставете ги десетина минути за да пуштат сок. Потоа додајте ги газираната вода, гризот, брашното измешано со прашокот за печиво, оревите и сувото грозје.
Смесата треба да биде густа, но лесно да се распоредува со лажица. Ако јаболката биле посуви и тестото изгледа премногу цврсто, додајте уште две до три лажици газирана вода.
Печете околу 35 минути. Овој колач нема да биде воздушест како верзијата со јајца, но јаболката и гризот ќе му дадат сочна, компактна структура. Оставете го целосно да се излади пред да го пресечете, бидејќи додека е врел полесно се рони.
Кои јаболка се најдобри за колач?
Најдобар резултат се добива со јаболка што имаат доволно киселост и не се претвораат веднаш во каша. Ако користите многу слатки јаболка, намалете го шеќерот за дваесетина грама. Ако се кисели, задржете ја целата количина.
Не мора сите плодови да изгледаат совршено. Колачот е одличен начин да се употребат јаболка што се малку удрени, неправилни или премногу зрели за долго чување. Потребно е само оштетените делови внимателно да се отстранат.
Јаболката не треба ни премногу силно да се цедат. Ако им ја одземеме целата течност, ќе го изгубиме токму она што го прави колачот сочен. Подобро е времето на печење да биде неколку минути подолго отколку да добиеме суво тесто.
Оревите не се само додаток
Оревите му даваат текстура и подлабок вкус, но помагаат и колачот да биде позаситувачки. Најдобро е да бидат крупно сечкани, а не целосно сомелени. Така во секое парче ќе остане мала крцкава спротивност на меките јаболка.
Може кратко да ги загреете во сува тава, само додека не замирисаат. Не треба да потемнат, бидејќи при печењето повторно ќе бидат изложени на топлина. Повеќе за нивната употреба во исхраната може да прочитате во текстот „За оревот и неговите лековити својства – храна, традиција и мера“.
Мали промени со кои се добива поинаков колач
Во класичната верзија јогуртот може да се замени со кисело млеко. Дел од оревите може да се заменат со лешници, а во смесата може да се додаде малку суво грозје, сечкани суви сливи или кора од портокал.
Ако сакате посочен колач, врз топлата површина може да нанесете две лажици загреан мармалад од кајсии. За посебна пригода може да се додаде едноставна глазура од шеќер во прав и лимонов сок, но за домашната секојдневна верзија навистина не е потребно ништо повеќе.
Колачот може да се чува два до три дена во добро затворен сад на собна температура, ако просторијата не е премногу топла. Во фрижидер ќе трае подолго, но пред послужување треба да отстои дваесетина минути за повторно да омекне и да го покаже мирисот.
Вкус што не бара посебен повод
Некои колачи ги правиме за роденден, некои за празнична трпеза, а некои само затоа што во домот има неколку јаболка што треба да се искористат. Токму тие последните најчесто стануваат дел од семејната меморија.
Колачот со јаболка, ореви и цимет не се обидува да изгледа како слаткарски експонат. Неговата вредност е во мирисот што се шири низ домот, во крцкавите парчиња орев и во едноставноста со која од неколку обични состојки се добива вкус што веднаш го препознаваме.
Класичен за деновите кога не се пости, посен за празникот што бара поинаква трпеза – ова е еден од оние рецепти што лесно се приспособуваат, а сепак остануваат исти во најважното: топол, сочен и вистински домашен колач.
