Македонија ја продлабочува одбранбената соработка со земјите од Централна Европа во период кога европската безбедносна архитектура се соочува со сериозни предизвици, а прашањата за воената мобилност, хибридните закани, управувањето со кризи и развојот на заеднички одбранбени способности добиваат сè поголемо значење.
Министерот за одбрана Владо Мисајловски престојува во Словенија, каде во Брдо кај Крањ учествува на средби посветени на регионалната безбедност и одбранбената соработка во рамките на Централноевропската одбранбена соработка – CEDC, во проширен формат со земјите од Западен Балкан.
Во пресрет на главниот министерски состанок, Мисајловски присуствуваше и на прием организиран од словенечкиот министер за одбрана Валентин Хајдињак, при што оцени дека современите глобални предизвици бараат поцврста, појасна и попрактична соработка меѓу државите.
Според него, зацврстувањето на одбранбените односи претставува дополнителен импулс за јакнење на регионалната стабилност и безбедност.
Што претставува CEDC?
Централноевропската одбранбена соработка – CEDC е регионална иницијатива што ги поврзува повеќе земји од Централна Европа со цел унапредување на меѓусебната одбранбена координација и развој на практични механизми за соработка.
Во иницијативата учествуваат Австрија, Хрватска, Чешка, Унгарија, Словачка и Словенија, додека Полска има статус на набљудувач.
Во последните години форматот се проширува и кон земјите од Западен Балкан, со цел да се создаде поширока мрежа на безбедносна соработка и да се подобри интероперабилноста меѓу вооружените сили и одбранбените институции во регионот.
За Македонија, која е членка на НАТО, но истовремено и дел од Западен Балкан, ваквите формати претставуваат дополнителен простор за продлабочување на практичната одбранбена соработка.
Воената мобилност станува едно од клучните прашања
Една од темите што се очекува да биде во фокусот е воената мобилност.
Современата одбрана не зависи само од бројот на војници или од количината на воена опрема. Сè поважна станува способноста единиците, техниката и логистичките ресурси брзо да се префрлаат од една земја во друга.
За тоа се потребни функционални патишта, железници, мостови, гранични премини, транспортни коридори и усогласени административни процедури.
Во европски контекст, воената мобилност е истовремено и инфраструктурно прашање. Дел од патиштата и железничките линии што се користат во цивилниот транспорт треба да бидат способни да поддржат и брзо движење на воена техника доколку тоа го бара безбедносната состојба.
За Македонија, која се наоѓа на важни транспортни коридори на Балканот, ова прашање има и поширока стратешка димензија.
Хибридните закани не познаваат граници
Посебно внимание во современата одбранбена политика добиваат и хибридните закани.
Тие можат да вклучуваат сајбер-напади, дезинформациски кампањи, саботажи, притисоци врз критичната инфраструктура, злоупотреба на дигиталните технологии или други активности што не претставуваат класична воена агресија, но можат сериозно да ја нарушат стабилноста на една држава.
Токму поради нивната природа, ваквите ризици тешко можат да се решаваат само на национално ниво.
Потребни се брза размена на информации, заеднички процедури, сајбер-капацитети и постојана комуникација меѓу институциите на различни држави.
Управувањето со кризи како дел од современата одбрана
Регионалната одбранбена соработка повеќе не се ограничува исклучиво на класични воени сценарија.
Големи пожари, поплави, земјотреси, индустриски несреќи, прекини во снабдувањето со енергија, масовни сајбер-инциденти или други кризни ситуации можат истовремено да погодат повеќе држави.
Затоа сè поважен станува развојот на механизми преку кои земјите можат брзо да си помогнат една на друга со персонал, транспорт, медицински екипи, логистика и специјализирана опрема.
Во таа смисла, одбранбената политика сè почесто се поврзува со поширокиот концепт на национална и регионална отпорност.
Македонија меѓу НАТО и регионалната безбедносна архитектура
Членството во НАТО ѝ обезбедува на Македонија место во најголемиот колективен одбранбен систем во евроатлантскиот простор, но тоа не ја намалува важноста на регионалните формати.
Напротив, тие овозможуваат поспецифична соработка со држави што се соочуваат со слични географски, инфраструктурни и безбедносни предизвици.
Преку CEDC и другите регионални механизми Македонија може да развива заеднички обуки, логистички капацитети, воена медицина, сајбер-безбедност, размена на искуства и координирано кризно реагирање.
Тоа е особено важно во време кога европските држави сè повеќе инвестираат во сопствените одбранбени способности.
Одбранбената соработка не значи само оружје
Една од најважните промени во современото разбирање на безбедноста е токму проширувањето на нејзиното значење.
Одбранбената соработка денес не се сведува само на набавка на оружје или заеднички воени вежби.
Таа опфаќа и медицински капацитети, логистика, комуникации, транспорт, сајбер-заштита, системи за рано предупредување, заштита на критичната инфраструктура и способност за брза реакција во големи кризни ситуации.
Во рамките на програмата во Словенија внимание е посветено и на Балканските медицински наменски сили, регионален механизам кој покажува како воените ресурси можат да бидат употребени и при цивилни катастрофи и масовни несреќи.
Западен Балкан како дел од пошироката европска безбедност
Вклучувањето на земјите од Западен Балкан во форматите на Централноевропската одбранбена соработка има и поширока политичка тежина.
Безбедноста на Балканот не може да се разгледува изолирано од безбедноста на остатокот од Европа.
Транспортните коридори, енергетската инфраструктура, миграциските маршрути, дигиталните мрежи и економските врски одамна ги поврзуваат земјите многу повеќе отколку што тоа го покажуваат државните граници. Затоа секоја криза во еден дел од регионот може брзо да произведе последици и во соседните земји. Во таа смисла регионалната соработка има превентивна улога – да создаде механизми за комуникација и координација пред да се појави кризата.
Од политички декларации кон практични резултати
Најважното прашање по ваквите состаноци не е колку политички пораки ќе бидат испратени, туку колку од договореното ќе се претвори во конкретни проекти.
За Македонија од особено значење би биле иницијативи што би придонеле за подобра воена мобилност, модернизација на логистичките капацитети, заеднички обуки, развој на сајбер-одбраната и подобрување на способноста за реакција при природни и други катастрофи. Практичната корист од регионалните формати ќе се мери токму преку таквите резултати.
Безбедноста сè повеќе станува заедничка европска задача
Средбата во Словенија доаѓа во период во кој европските држави повторно ја преиспитуваат сопствената одбранбена подготвеност. Безбедносните ризици стануваат посложени, а границата меѓу воените и цивилните закани е сè помалку јасна. Поради тоа, ниту една држава – особено помалите земји – не може самостојно да развие капацитет за одговор на секој можен ризик.
Регионалната соработка затоа постепено станува еден од столбовите на пошироката европска безбедност. За Македонија учеството во ваквите формати е можност не само да ја зацврсти политичката комуникација со партнерите, туку и да се вклучи во проекти што можат директно да ја подобрат нејзината одбранбена подготвеност.
Пораката од Брдо кај Крањ е јасна: безбедноста во современа Европа сè помалку е национално, а сè повеќе заедничко регионално и европско прашање.
