Во Македонија денеска, 22. ноември, се одбележува Денот на албанската азбука – празник на припадниците на албанската заедница и датум што потсетува на Битолскиот конгрес од 1908. година. По повод празникот, претседателката Гордана Силјановска-Давкова и претседателот на Собранието Африм Гаши упатија честитки во кои јазикот и писмото ги поврзаа со идентитетот, образованието, културата и заемното почитување во македонското општество.
Датумот има посебна тежина и поради местото на кое се случил настанот што го одбележува – Битола. Од 14. до 22. ноември 1908. година таму се одржал Конгресот на кој албански интелектуалци, просветни и културни дејци работеле на прашањето за унифицирање на албанското писмо, во период кога во употреба биле повеќе азбучни системи.
Силјановска-Давкова: Единството треба да ги почитува различностите
Претседателката Гордана Силјановска-Давкова во честитката оцени дека 22 Ноември го надминува значењето на историски јубилеј и го поврза со националната визија, посебниот идентитет и стандардизирањето на албанската азбука. Таа посочи дека Битолскиот конгрес од 1908. година отворил нова фаза во развојот на албанското образование и култура преку унифициран јазичен израз. Претседателката зборува и за местото на албанскиот јазик во политичкиот, образовниот, научниот, културниот, спортскиот, медиумскиот и секојдневниот живот во Македонија.
Нејзината централна порака е дека заедничката задача е да се гради општество во кое единството нема да значи бришење на различностите, туку нивно почитување како трајна општествена вредност. Таа посака празникот да биде и поттик за нови образовни, научни и културни достигнувања на албански јазик.
Гаши: Јазикот е носител на историјата и идентитетот
Претседателот на Собранието Африм Гаши исто така го постави Битолскиот конгрес во средиштето на својата честитка. Според неговата порака, конгресот претставува пресвртница за јазикот, образованието и националниот идентитет, а Битола е местото каде што дејците од тоа време се обиделе да изградат заедничка јазична основа.
Гаши го опишува јазикот како обединувачка врска и носител на историјата, а во македонскиот општествен контекст и како средство за комуникација, разбирање и соживот меѓу граѓаните. Во честитката тој ги поврзува почитувањето на јазичниот и културниот идентитет со еднаквоста, правичната застапеност и еднаквите можности. Пораката завршува со оценката дека заемното почитување на јазикот и идентитетот е основа за единство и заедничка иднина.
Што всушност се случило во Битола во 1908. година?
Битолскиот конгрес бил одржан од 14. до 22. ноември 1908. година, во време кога прашањето за заедничко писмо имало непосредно значење за образованието, печатот и ширењето книги на албански јазик. Националниот историски музеј на Албанија го вбројува конгресот меѓу клучните настани на албанското национално и културно движење од почетокот на 20. век.
Одлуките од Битола го насочиле развојот кон латинично писмо и постепено создале основа за денешната албанска азбука од 36 букви. Историските извори се разликуваат во начинот на кој го бројат вкупниот број присутни, делегати со право на глас и други учесници, па поважно од самата бројка е суштината: на едно место биле собрани претставници од различни средини со задача да надминат повеќе паралелни системи на пишување.
Тоа практично значело многу повеќе од избор на графички знаци. Заедничката азбука ја олеснила наставата, издаваштвото и комуникацијата меѓу заедници што дотогаш користеле различни начини на пишување. Токму затоа 22 ноември останал датум тесно поврзан со развојот на образованието и културниот живот на Албанците.
Празник со законски статус во Македонија
Денот на албанската азбука има и формален статус во Македонија. Со законските измени за празниците, 22. ноември е утврден како празник и неработен ден за припадниците на албанската заедница. Тоа е наведено и во текстот на Законот објавен во „Службен весник“.
Одбележувањето не се сведува само на протоколарни честитки. Во пресрет на годинашниот празник беше одржана и научна конференција „Конгресот во Битола меѓу минатото и сегашноста“, на која се разговараше за историската улога на конгресот и за положбата и употребата на албанскиот јазик денес. Информација за конференцијата објави и Инспекторатот за употреба на јазиците.
118 години по завршувањето на Битолскиот конгрес, историската тема останува препознатлива и во современиот јавен простор. Во денешна Македонија, 22 Ноември е истовремено потсетување на конкретен културно-историски настан во Битола и повод повторно да се отвори прашањето за тоа како јазиците, образованието и културните идентитети можат да бидат дел од заедничкиот општествен простор без меѓусебно исклучување.










