Од неуспешниот напад со дрон на аеродромот Лајпциг/Хале до затворање конзулат, културни центри и построг режим за руски државјани – за еден месец спорот меѓу Германија и Русија прерасна во сериозна дипломатска ескалација. Денеска рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров најави затворање на Гете-институтите во Русија како одговор на германската одлука за Рускиот дом во Берлин. Ден претходно Берлин веќе побара и пошироко европско заострување на туристичките визи за руски граѓани.
Зад овие мерки стои многу потешко прашање од вообичаената дипломатска размена на протести: германската влада официјално ја припиша одговорноста за обидот за напад во Лајпциг на Русија и го смести инцидентот во пошироката слика на хибридни операции против Германија и Европа. Москва категорично ги отфрла обвинувањата и тврди дека доказите се фабрикувани. Така, случајот со дронот веќе не е само безбедносна истрага, туку точка околу која се менуваат дипломатските, културните и практичните односи меѓу две држави што со децении одржуваа канали за комуникација дури и во периоди на сериозна политичка криза.
Од дрон со експлозив до официјално обвинување на Москва
Инцидентот се случи вечерта на 4. август, кога во безбедносната зона на аеродромот Лајпциг/Хале беше откриен дрон опремен со експлозив и механизам за активирање, во близина на украински товарни авиони. Аеродромот има значајна логистичка улога и во транспортот поврзан со поддршката за Украина. Според германските власти, анализата на конфигурацијата на беспилотното летало, неговите компоненти, експлозивот и начинот на подготовка покажала сличности со средства користени во други операции што Берлин ги поврзува со Русија.
На 1. септември германската влада го направи чекорот што дотогаш го избегнуваше – јавно ја посочи Русија како одговорна. Германскиот министер за надворешни работи Јохан Вадефул оцени дека случајот е дел од низа обиди за дестабилизација, дезинформации, закани и саботажи во Европа. Во официјалното соопштение на германското Министерство за надворешни работи, Берлин наведува дека ќе одговори со мерки насочени кон ограничување на можностите за идни хибридни операции.
Москва не ја прифати германската атрибуција. Рускиот претседател Владимир Путин ги нарече германските мерки „тешка грешка“ и ја обвини германската страна дека фабрикува докази. Со тоа, околу суштинското прашање – кој стои зад нападот – двете влади остануваат на целосно спротивставени позиции.
Берлин одговара со конзулат, Рускиот дом и визи
Германија реши рускиот Генерален конзулат во Бон да биде затворен од 18. септември, а персоналот што работи таму да ја напушти земјата. Истовремено е раскинат договорот што го регулира работењето на Рускиот дом во Берлин. Според германското Министерство за надворешни работи, културниот институт формално треба да престане со работа до средината на 2027. година, поради договорните рокови.
Берлин оди и чекор подалеку. Германската влада сака во рамките на ЕУ да се намали бројот на краткорочни туристички визи од типот Ц што им се издаваат на руски државјани. Портпаролот на Министерството за надворешни работи вчера рече дека сегашниот број е „премногу висок“ и дека европските држави различно строго ги применуваат постојните правила. Германија најавува разговори со партнерите за дополнително намалување на бројот на визи и построги проверки при влез.
Тоа не почнува од нула. Европската Унија уште во септември 2022. година целосно го суспендира договорот за олеснето издавање визи со Русија, со што постапката стана поскапа, подолга и построга. Европската комисија тогаш побара и засилени безбедносни проверки на руските апликанти. Новата германска иницијатива, според тоа, би значела дополнително затегнување на режимот што веќе четири години е ограничен.
Москва возвраќа преку Гете-институтот
Рускиот одговор дојде брзо. На Источниот економски форум во Владивосток, Лавров денеска изјави дека германските Гете-институти во Русија ќе бидат затворени како непосредна контрамерка по одлуката за Рускиот дом во Берлин. Според него, Москва не може да го остави германскиот потег без реципрочен одговор.
Во првичните извештаи се појави и една важна фактичка недоследност. Лавров ги спомена Москва, Санкт Петербург и Екатеринбург, формулација што ја пренесоа и повеќе медиуми. Меѓутоа, официјалната страница на Гете-институтот за Русија во моментов ги наведува Москва, Санкт Петербург и Новосибирск. Тоа не ја менува суштината на руската најава за затворање, но е важна корекција на деталот што циркулира во првичните вести.
Токму културните институции ја покажуваат ширината на сегашната криза. Рускиот дом и Гете-институтот не се воени или безбедносни структури во класична смисла. Тие се дел од таканаречената културна дипломатија – места преку кои и политички спротивставени држави одржуваат јазични, образовни и културни врски. Кога и тие стануваат предмет на реципрочни мерки, просторот за односи под нивото на официјалната дипломатија дополнително се стеснува.
Хибридна војна – но не и формална војна
Германските власти внимателно ја прават оваа разлика. Министерот за внатрешни работи Александер Добринт порача дека Германија „не е во војна“, но секојдневно е цел на хибридно војување. Во тој поим се вбројуваат саботажи, кибернапади, шпионажа, дезинформациски операции и други активности што остануваат под прагот на отворен вооружен судир. Германската влада веќе го зголеми нивото на проценета закана и дополнително го засилува системот за заштита на критичната инфраструктура.
Истражителите во меѓувреме, според германските медиуми, идентификувале двајца осомничени поврзани со подготовката на нападот. Едниот се поврзува со логистичката организација, додека до вториот наводно било стигнато преку ДНК-траги пронајдени на местото. Тоа се детали од тековната истрага и не претставуваат сами по себе јавен судски доказ за државна одговорност – таа атрибуција засега е политичко-безбедносен заклучок на германската влада.
Европската димензија сега станува еднакво важна како и билатералната. Германија најави предлози за нови санкции против лица поврзани со хибридни операции, посилен притисок врз руската „флота во сенка“, построг режим за влез и дополнителни разузнавачки мерки. Германската влада веќе го третира случајот од Лајпциг како дел од пошироката закана за критичната инфраструктура, а темата е пренесена и на ниво на ЕУ и НАТО.
Дронот во Лајпциг не експлодира. Политичките последици веќе се активирани. Во рок од неколку дена е затворен дипломатски канал, се отвори прашањето за построги европски визи, културните институции станаа средство за реципрочен притисок, а Берлин јавно почна да зборува за Русија како извор на хибридна закана. Доколку следат нови руски контрамерки и дополнителни европски санкции, случајот од 4 август може да остане запаметен не по нападот што не успеа, туку по вратите што по него почнаа да се затвораат.
