Премиерот Христијан Мицкоски денеска во Берово го поврза идниот економски развој на Македонија со вештачката интелигенција, дата-центрите и создавањето висококвалификуван инженерски кадар. Во серија изјави тој посочи и на раст на бројот на вработени во последните две години, најави национален дата-центар и изрази очекување дека новите технолошки индустрии би можеле да создадат услови за враќање на дел од младите кои живеат во странство.
Зад овие пораки се појавува поамбициозна теза од обична најава за нов инфраструктурен проект: Владата сака дата-центрите и вештачката интелигенција да ги постави како дел од идниот економски модел на земјата. Дали тој модел ќе создаде доволно добро платени работни места и долгорочно ќе го промени пазарот на трудот, тоа сепак ќе зависи од инвестициите, образованието, енергетската инфраструктура и од тоа колку брзо плановите ќе преминат од политичка најава во реални капацитети.
Од 691.000 до 708.000 вработени
Мицкоски изјави дека во периодот од 2024. до 2026. година бројот на вработени се зголемил за околу 17.000 лица – од приближно 691.000 на 708.000. Во изјавата дадена во Берово тој се повика на податоци од Државниот завод за статистика и оцени дека најголем дел од новите вработувања се во индустријата.
Премиерот го споредува периодот од третиот квартал во 2024. година до вториот квартал во 2026. година и врз таа разлика ја темели бројката од 17.000 повеќе вработени. Формулацијата дека Владата „креирала“ 17.000 работни места е политичка оценка на Мицкоски; самата промена во бројот на вработени покажува движење на пазарот на трудот, но не значи автоматски дека секое ново вработување е директно создадено со конкретна владина мерка.
Мицкоски очекува следниот импулс да дојде токму од технолошките инвестиции и од индустриите што ќе ги опслужуваат. Според неговата проекција, таквите работни места би требало да бидат доволно привлечни и за дел од македонските граѓани кои во изминатите години се иселиле.
Национален дата-центар и резервен систем во Прилеп
Вториот дел од најавениот модел се однесува на дигиталната инфраструктура на државата. Мицкоски соопшти дека се планира изградба на примарен национален дата-центар што треба да ги поврзе државните институции, додека постојниот капацитет во Прилеп би имал функција на секундарен, односно recovery центар во случај на дефект или прекин на главниот систем.
Замислата вклучува и национален cloud-систем во кој би се чувале резервни копии од податоците. На тој начин би се создала инфраструктура со примарен центар, резервен центар и дополнителен облачен слој за заштита на податоците.
Овој правец не е само домашна политичка најава. Во оценката на Европската комисија за македонската Реформска агенда е предвидено испитување на можноста за развој на централизирана владина дигитална инфраструктура и безбеден data и cloud центар со системи за резервно закрепнување. Европската комисија во јули годинава соопшти и дека Македонија дотогаш добила 142,1 милион евра во рамките на Инструментот за реформи и раст, по напредокот во спроведувањето на реформите.
Инженерските факултети како сигнал за нова побарувачка
Во истиот контекст Мицкоски го издвои и интересот на младите за инженерските науки. Тој наведе раст од 30% при запишувањето и го протолкува како знак дека новите генерации ја препознаваат насоката во која се движат технологијата и пазарот на трудот.
Сепак, тука е важна една прецизност. Во самата изјава Мицкоски вели дека конкретниот податок го добил од својот матичен Машински факултет. Оттука, бројката од 30% не треба автоматски да се претставува како потврден раст на уписите на сите инженерски факултети во Македонија без пошироки официјални податоци од универзитетите.
И покрај тоа, прашањето што се отвора е суштинско. Ако Македонија навистина сака поголем дел од економијата да го гради врз вештачка интелигенција, дата-центри, автоматизација и технолошка индустрија, потребни ќе бидат електроинженери, машински инженери, програмери, експерти за сајбер-безбедност, енергетика, мрежна инфраструктура и управување со големи системи. Токму тука образовната политика станува исто толку важна колку и инвестиционата.
Може ли високата технологија да ги врати младите?
Најамбициозниот дел од денешните изјави е очекувањето дека развојот на овие индустрии може да го смени и миграцискиот правец. Мицкоски рече дека очекува дел од младите што се во странство да се вратат во Македонија, оценувајќи дека условите за живот во Западна Европа веќе не се исти како пред 5 или 10 години.
Тоа засега е очекување, а не мерлив тренд. Одлуката за враќање не зависи само од постоењето работно место. Платата, можноста за професионален напредок, квалитетот на јавните услуги, образованието, здравството, правната сигурност и довербата во институциите се дел од истата равенка. Технолошката индустрија може да биде силен мотив само доколку создава кариера и перспектива што можат да се споредат со оние што младите ги бараат надвор.
Токму затоа најважниот дел од најавата не е самиот збор „дата-центар“. Вистинскиот тест ќе биде дали Македонија ќе изгради цел екосистем околу таквите инвестиции – од енергетска и дигитална инфраструктура, преку факултетите и стручното образование, до компании што произведуваат знаење и поголема додадена вредност. Ако тие делови се поврзат, денешната политичка порака може да прерасне во економска насока. Ако останат одвоени, и најсовремениот серверски комплекс ќе биде само инфраструктура, а не развојна стратегија.
