ОФФест вечер го отвора своето 25. издание не како свечена годишнина што сака да се самопрослави, туку како фестивал што повторно ја тестира најважната културна способност на еден град: да слуша нешто што не му е секојдневно, но може да му стане блиско. Од 3. до 6. јуни Скопје ќе биде сцена за осум концерти и еден музички документарец, со учесници од 12 земји, во програма што годинава најсилно се врти кон Африка – не како егзотична разгледница, туку како жив, современ и многугласен континент.
Во годините кога културниот календар често се мери со број на настани, OFFest останува фестивал што има уредничка идеја. Тој не ја собира музиката на светот за да ја покаже како куриозитет, туку ја поставува како средба: меѓу традиција и град, меѓу глас и ритам, меѓу локална публика и култури што не мора да зборуваат ист јазик за да се разберат.
Јубилеј што не бега во свеченост
Годинешното издание го задржува препознатливиот формат: четири фестивалски вечери, концерти во Националната опера и балет и во Младинскиот културен центар, со програма што ги поврзува Африка, Европа, Медитеранот, Македонија и Бразил. Организаторот, Скопскиот џез фестивал, ја поставува 25. фестивалска година како потврда на континуитет, а не како повод за празно проширување на програмата.
Во тоа има нешто здраво. Фестивал што трае четврт век веќе не мора да докажува дека постои; мора да докаже зошто сè уште е потребен. А ОФФест е потребен токму затоа што оди спротивно од навиката на брзо културно консумирање. Неговата публика не доаѓа само да „провери име“, туку да влезе во звук што понекогаш бара трпение, тело, внимание и подготвеност да се биде изненаден.
Африка како центар, не како декор
Фестивалот се отвора вечер во Националната опера и балет со Guitari Baro, инструментално трио од Мали и Гвинеја, составено од две гитари и балафон. Нивната музика доаѓа од западноафриканското гриотско наследство, но не стои во минатото: во неа се слушаат џез, конгоанска румба, гвинејски танцови ритми и кубански влијанија. Тоа е токму онаа точка во која традицијата не се чува како музејски предмет, туку се носи на сцена како жива меморија.
Вечер од 22 часот настапува BCUC – Bantu Continua Uhuru Consciousness од Јужна Африка. Тоа е бенд што не доаѓа само да свири, туку да создаде физичка состојба: транс, отпор, хедонизам, колективна енергија и политички нерв. Нивното враќање на ОФФест, со новиот албум „The Road is Never Easy“, го прави отворањето густо и силно: најпрво коренот, потоа урбаниот удар на африканската современост.
Од нордиска тишина до македонски глас
На 4. јуни, фестивалот ја менува звучната температура. Норвешките музичари Nils Økland и Sigbjørn Apeland носат поинаква тишина: хардангер-фидл, виолина, виола, хармониум и пијано во простор меѓу народната традиција, современата музика, џезот и слободната импровизација. Тоа е звук што не брза кон ефект, туку гради атмосфера, како северна светлина што не го заслепува слушателот, туку го вовлекува.
Во истиот вечерен блок настапуваат Добрила Грашеска и Доријан Јовановиќ, познати и од „Чалгија саунд систем“, со концертна промоција на нивниот трет албум „Wind To Blow“. Нивното присуство е важно затоа што ја врзува светската музичка карта со домашната сцена. Ако ОФФест носи свет во Скопје, ваквиот настап потсетува дека и македонската традиција има што да му каже на светот кога не се сведува на фолклорен украс. Во таа линија природно се надоврзува и поширокиот Паноптикум контекст за македонската градска музичка традиција и чалгиите.
Медитеранот, женскиот африкански глас и последната вечер во МКЦ
На 5. јуни во НОБ ќе настапат Raül Refree и Maria Mazzotta, шпанско-италијанско дуо што го отвора апулискиот фолклор кон современа, речиси драмска музичка експресија. Нивниот заеднички албум „San Paolo di Galatina“ ја носи Италија од почетокот на 20 век, но не како ретро-слика, туку како материјал што може повторно да гори на сцена.
Истата вечер ќе настапат и Les Amazones d’Afrique, женски колектив со музичарки од Мали, Бенин и Конго. Нивната појава е една од клучните точки на годинешниот африкански фокус: музика што зборува за родова еднаквост и насилство врз жените, без да се претвори во парола. Кога женскиот глас станува ритам, тој не моли за внимание – го освојува.
Завршната вечер, на 6. јуни, се сели во МКЦ. Во Дансинг салата ќе настапи Matchume Zango од Мозамбик, музичар, композитор и мајстор на тимбила – традиционален дрвен ксилофон. По него следуваат Zawose Queens од Танзанија, со полиритми и полифоно пеење вкоренети во традицијата на народот Гого, но отворени кон суптилни електронски елементи. Во кино „Фросина“ ќе биде прикажан и бразилскиот музички документарец „Elis & Tom – It Had to Be You“, приказна поврзана со легендарната средба на Елис Реџина и Том Жобим и создавањето на еден од најважните албуми во историјата на боса-новата. За тој дел од програмата Паноптикум веќе ја отвори темата во посебен текст за „Elis & Tom – It Had to Be You“ на OFFest 2026.
Фестивал што го учи градот да слуша
Најлесно е ОФФест да се најави како „осум концерти и еден документарец“. Тоа е точно, но не е доволно. Поважно е што овој фестивал и во своето 25. издание ја брани идејата дека културата не е само настан, туку навика на внимание. Да седнеш пред музичари од Мали, Гвинеја, Јужна Африка, Норвешка, Италија, Шпанија, Мозамбик, Танзанија, Бразил и Македонија значи да прифатиш дека светот не звучи едногласно.
Затоа јубилејот на ОФФест не е само бројка во фестивалска биографија. Тој е потсетување дека Скопје има потреба од сцени што не му се додворуваат на најлесниот вкус. Во време кога звукот често е позадина, ОФФест бара да стане главна слика. И токму затоа неговото 25. издание не е културен украс на почетокот на јуни, туку мал, важен доказ дека градот сè уште може да биде љубопитен.
