OFFest е еден од оние фестивали што не се објаснуваат само со програма, датуми и имиња. Неговата вистинска вредност е во тоа што Скопје, барем неколку вечери годишно, го претвора во мала звучна мапа на светот: Африка, Медитеранот, Балканот, Латинска Америка, Истокот, северноевропските традиции, урбаните експерименти и старите корени се среќаваат на иста сцена, без потреба некој да им издаде културна дозвола.
Фестивалот официјално е основан во 2002 година како втор фестивал што произлегува од традицијата на Скопскиот џез фестивал. Ако Скопскиот џез фестивал, основан во 1982 година, ја изгради скопската навика за големи џез, импровизирани и современи музички средби, тогаш OFFest ја отвори другата врата – кон world music, етно, фолк, roots, урбани, современи и експериментални звучни јазици. Таа врска не е случајна: зад OFFest стои истата непрофитна културна институција „Скопски џез фестивал“, со долгогодишниот програмски и организациски континуитет на Оливер Белопета.
Историја што не мирува во архивата
OFFest почнува во време кога терминот „светска музика“ веќе не значи егзотична етикета за далечни култури, туку жив простор во кој традицијата се судира со градот, миграцијата, џезот, електрониката, ритуалот и политичката меморија. Неговата првична идеја била да претстави музика од сите континенти, од традиционални и автохтони сцени до современи авторски проекти, без да ја затвора програмата во една жанровска полица. Во третата деценија, според описите на фестивалските партнери, мисијата останува препознавање и претставување на помалку познати музички традиции и нивниот допир со новото.
Затоа OFFest е важен не само како концертен календар, туку како културна навика. Во земја во која јавниот простор често се стеснува на дневна политика и брза забава, овој фестивал потсетува дека слушањето е исто така култура. На неговите сцени не се бара само хит, туку глас, корен, ритам, приказна, телесна енергија и музичко достоинство.
Меѓународната позиција на фестивалот се гледа и во неговата поврзаност со Forum of Worldwide Music Festivals, каде OFFest е наведен меѓу членските фестивали, со програмски директор Оливер Белопета и седиште во Скопје. Таа мрежа не е декоративна титула, туку знак дека фестивалот функционира во поширока сцена на продуценти, програмери и фестивали што ја третираат музиката како рамноправен мозаик од локални традиции.
Фестивал што ги носи световите во Скопје
Во последните години OFFest јасно ја задржува својата програмска линија: не прави лесна „етно-разгледница“, туку поставува силни живи изведувачи и современи проекти. Во 2024 година, 23. издание беше најавено со осум концерти и две документарни проекции, со артисти како Bombino, BCUC, Boi Akih, Vicente Amigo, VOŁOSI, македонската Kalata и српскиот состав Naked.
Во 2025 година, 24. OFFest се одржа од 5 до 8 јуни, со концерти во Националната опера и балет и во МКЦ. Програмата ги поврза македонските Драган и Ратко Даутовски, италијанските Canzoniere Grecanico Salentino, финскиот Kimmo Pohjonen, португалската Maria João, Vieux Farka Touré од Мали, Florence Adooni од Гана, Júlia Kozáková Trio од Словачка, Mordái од Унгарија и македонската Lufthansa.
Јубилејното, 25. издание е најавено за 3-6 јуни 2026 година. Според објавената програма, OFFest 2026 носи силна африканско-европска линија: Guitari Baro и BCUC на 3 јуни, Nils Økland & Sigbjørn Apeland и Dobrila & Dorian на 4 јуни, Raül Refree & Maria Mazzotta и Les Amazones d’Afrique на 5 јуни, Matchume Zango и Zawose Queens на 6 јуни, како и документарниот филм „Elis & Tom – It had to be you“ во програмата плус. Билети и програмски информации се достапни преку MKTickets и Karti.com.mk.
Зошто OFFest е повеќе од концертен настан
OFFest има ретка уредничка доблест: не ја продава различноста како туристички украс. Неговите програми често се градат околу музичари кои носат сопствена културна меморија, но не остануваат заробени во неа. Гриотите од Западна Африка, балканските вокални традиции, медитеранските мелодии, пустинскиот блуз, фламенкото, психоделичните грувови, импровизираната музика и македонските нео-фолк обиди не се поставени како музејски експонати, туку како живи, современи гласови.
Во тоа е неговата најважна лекција: традицијата не е нешто што се чува само во витрина. Таа преживува кога повторно ќе зазвучи, кога ќе влезе во нов ритам, кога ќе се соочи со градот, со сцената, со друга култура и со непозната публика. OFFest токму тука ја прави својата најдобра работа – не ја објаснува светската музика, туку ја пушта да се случи.
YouTube трага: пет видеа за слушање
За читател што сака да влезе во атмосферата пред да купи билет или да отвори фестивалска архива, добар почеток се овие снимки: Sílvia Pérez Cruz – FARSA, OFFest 2020, едно од најгледаните видеа поврзани со OFFest на каналот на Skopje Jazz Festival; Baklava – „Tvojte oci Leno“, live at OFFest, силна македонска world music трага; Ljubojna – „Moma odi za voda“, live @ OFFest 2017; Ljubojna – „Krena martinata“, live @ OFFest 2017; и Boubacar Traore – „Nona“, live @ OFF-Fest 2015. Овие видеа не се само промотивни остатоци од минати изданија, туку мала звучна историја на фестивалот.
Скопје како звучна раскрсница
OFFest е потребен токму затоа што не му се додворува на најлесниот вкус. Тој гради публика што сака да слуша подлабоко, подалеку и пољубопитно. Во неговата програма има и танц, и меланхолија, и политички нерв, и древен ритам, и современа продукција. Има нешто што на Балканот често го забораваме: дека локалната култура не станува посилна кога се затвора, туку кога има храброст да разговара со светот.
Затоа OFFest останува една од најважните музички точки во Македонија – фестивал што не носи само гости од странство, туку го менува начинот на кој домашната публика го слуша светот.
