Македонскиот пазар на труд во второто тримесечје од годинава испраќа две различни пораки. Невработеноста се намалува, бројот на вработени расте, но истовремено повеќе од 101.000 лица се евидентирани како неформално вработени – бројка што веќе го надминува бројот на невработени во земјата.
Според најновите податоци на Државниот завод за статистика, во вториот квартал од годинава активното население броело 798.718 лица. Од нив, 708.698 биле вработени, а 90.020 невработени. Стапката на активност изнесувала 52,5%, стапката на вработеност 46,6%, а невработеноста се спуштила на 11,3%. Во однос на истиот период во 2025. година активното население е зголемено за 0,8%, бројот на вработени за 1%, додека бројот на невработени се намалил за 1,5%.
Подобра статистика, но не и едноставна слика
На прв поглед насоката е позитивна. Повеќе луѓе се активни на пазарот на труд, повеќе се вработени, а помалку се водат како невработени. Тоа е тренд што не треба да се потценува. Но зад трите главни стапки се појавува бројка што ја менува перспективата: во второто тримесечје се евидентирани 101.022 неформално вработени лица. Тоа е за 7,2% повеќе од претходниот квартал, кога биле регистрирани 94.197 неформално вработени. Податоците покажуваат дека растот на оваа категорија е значително побрз од промените кај вкупната вработеност и невработеност.
Оттука доаѓа и впечатливата споредба: Македонија има околу 90 илјади невработени, а нешто над 101 илјада неформално вработени. Сепак, овие две групи не треба да се мешаат. Невработените се лица што според статистичката методологија немаат работа и ги исполнуваат условите да бидат класифицирани како невработени, додека неформално вработените се дел од вработеното население, но нивната работа не е целосно опфатена со формалните работни односи.
„Работа на црно“ е само дел од приказната
Во медиумскиот и секојдневниот говор неформалната вработеност често се сведува на изразот „работа на црно“. Тоа е разбирливо како кратенка, но статистичкиот поим е поширок. Според методологијата на Меѓународната организација на трудот, неформалната вработеност може да опфати вработени без соодветно формализиран работен однос, самовработени во неформални економски единици, како и неплатени семејни работници и други облици на труд што немаат целосна правна или социјална заштита. Затоа 101.022 не значи автоматски дека исто толку класично вработени лица примаат плата „во плик“.
Таа разлика е важна и за разбирањето на тоа каде се создава неформалната работа. Од вкупниот број неформално вработени во вториот квартал, 51.487 лица – околу 51% – биле во земјоделството, шумарството и рибарството. Уште 17,2% биле концентрирани во градежништвото. Самите статистичари посочуваат дека сезонските активности токму во овие дејности имаат силно влијание врз кварталното движење.
Тоа објаснува дел од скокот, но не го прави проблемот помал. Неформалната работа значи дека значителен дел од економската активност се одвива со послаба или непостојна заштита на работникот, а во зависност од конкретниот облик може да значи и отсуство на придонеси, платено отсуство, боледување, договорна сигурност или други права што формалното вработување ги подразбира.
До европскиот просек сѐ уште има големо растојание
И покрај падот на домашната невработеност, Македонија останува далеку од европското ниво. Домашната стапка од 11,3% е речиси двојно повисока од стапката од 6% што Евростат ја регистрирал за Европската Унија во јуни 2026. година. Во еврозоната таа изнесувала 6,3%.
Оваа споредба треба да се чита ориентационо, а не како совршено споредување на идентични статистички серии: македонскиот податок се однесува на цел квартал, додека европскиот е месечна, сезонски приспособена стапка за јуни. Сепак, разликата е доволно голема за да покаже дека намалувањето на домашната невработеност не значи дека пазарот на труд веќе се приближил до европските нивоа.
Младите и жените откриваат уште две слабости
Општата стапка од 11,3% дополнително ја прикрива положбата на младите. Кај лицата од 15 до 29 години невработеноста во вториот квартал изнесувала 24 отсто – повеќе од двојно над просекот за целото население. Тоа значи дека влегувањето на млад човек на пазарот на труд и понатаму останува значително потешко отколку што сугерира општата бројка за невработеноста.
Изразен е и родовиот јаз кај економската активност. Од 798.718 активни лица, 466.287 биле мажи, а 332.431 жени. Стапката на активност кај мажите изнесувала 62,4%, а кај жените 43%. Кај населението од 15 до 64 години разликата е уште поочигледна – 77,8% кај мажите наспроти 56% кај жените.
Таквата структура покажува дека дебатата за пазарот на труд не може да заврши со прашањето колку луѓе се официјално невработени. Подеднакво е важно колку луѓе воопшто учествуваат на пазарот, каква работа наоѓаат, дали нивното работно место им обезбедува правна и социјална сигурност и колкав дел од расположливата работна сила останува неискористен.
Пазар со две паралелни реалности
Бројките од вториот квартал не даваат причина да се игнорира позитивниот тренд: вработеноста расте, а невработеноста се намалува. Проблемот е што паралелно со него расте и една друга реалност – работа што постои и создава доход, но не секогаш ја носи сигурноста на формалното вработување.
Токму затоа бројката од 101.022 неформално вработени е можеби поважна од уште една децимала помалку во стапката на невработеност. Следниот вистински тест за македонскиот пазар на труд не е само дали ќе има повеќе луѓе што работат, туку колку од тие работни места ќе преминат во економија во која работата е регистрирана, заштитена и одржлива.
