Црна Гора направи нов чекор кон завршување на пристапните преговори со Европската Унија. На Меѓувладината конференција во Брисел на 6. ноември беа привремено затворени уште 2 преговарачки поглавја, со што Подгорица сега има затворено 23 од вкупно 33 поглавја и влегува во последната третина од процесот.
Затворени се поглавјето 1 – слободно движење на стоки, и поглавјето 12 – безбедност на храната, ветеринарна и фитосанитарна политика. Советот на Европската Унија официјално потврди дека сите 33 поглавја во преговорите со Црна Гора се отворени, а 23 од нив се привремено затворени.
Подгорица сака да ги затвори сите поглавја до крајот на 2026. година
Следната цел на црногорската влада е значително поамбициозна: преостанатите 10 поглавја да бидат затворени до крајот на годинава. Таквото темпо веќе не е само политичка желба на Подгорица. Во Пакетот за проширување објавен на 4. ноември Европската комисија оцени дека Црна Гора може реално да ги заврши пристапните преговори до крајот на 2026. година, доколку ги спроведе потребните реформи и обезбеди согласност од земјите членки.
Премиерот Милојко Спајиќ оди чекор понатаму и очекува договорот за пристапување да биде потпишан во јуни 2027. година, со политичка цел Црна Гора да стане полноправна членка на Унијата во 2028. година. Тоа сепак засега е временска рамка што ја поставува црногорската влада, а не веќе завршена или гарантирана одлука на Европската Унија.
Разликата е важна. Привремено затворено поглавје не значи дека постапката е неповратно завршена. Според правилата на пристапниот процес, договорите постигнати за поединечните поглавја не се конечни сè додека не биде постигнат целокупниот договор за членство, а Унијата може повторно да отвори одредено прашање ако за тоа се појави потреба.
Од 16 до 23 затворени поглавја за неколку месеци
Темпото со кое Црна Гора напредува во 2026. година е особено видливо. Во јули беа затворени поглавјата за конкуренција и царинска унија, а на 12. октомври уште 3 – економска и монетарна политика, статистика и социјална политика и вработување. Со новите две поглавја од 6 ноември, бројот стигна до 23.
Panoptikum веќе го следеше овој забрзан циклус кога Црна Гора стигна до 21 затворено поглавје. Само неколку недели подоцна, земјата е уште поблиску до политички најтешкиот дел од пристапувањето – моментот кога реформските резултати мора да се претворат во едногласна согласност на земјите членки.
Хрватска останува дел од равенката
Токму тука се појавува и билатералната димензија. За секој клучен чекор во пристапниот процес е потребна согласност од сите земји членки, а меѓу Подгорица и Загреб остануваат неколку отворени прашања. Спајиќ по конференцијата изјави дека неговата влада ќе се обиде да најде компромис со Хрватска „во европски дух“ и дека тимовите на двете земји работат на решавање на спорните теми.
Меѓу прашањата што се појавуваа во односите се наследството од логорот Морињ, исчезнатите лица, одредени имотни и гранични прашања, како и спорот околу школскиот брод „Јадран“. Црногорската влада во меѓувреме направи чекори за две точки што ги покрена Загреб, но тоа не значи дека целиот пакет билатерални прашања е затворен.
Ова е и причината поради која напредокот на Црна Гора има значење пошироко од самата земја. Во претходната анализа на Panoptikum за односот меѓу проширувањето по заслуги и можноста за билатерална блокада, токму црногорскиот пример беше посочен како тест за тоа дали ЕУ може да го доведе до крај процесот со својот најнапреден кандидат без повторно да западне во модел во кој националните спорови го преземаат приматот над европските критериуми.
Црна Гора станува тест за новата динамика на проширувањето
Европската комисија во најновиот Пакет за проширување ја постави Црна Гора меѓу земјите што се најблиску до следната фаза на пристапувањето. Истовремено, од Подгорица и натаму се бараат резултати во владеењето на правото, институционалната независност, борбата против корупцијата и организираниот криминал. Затоа преостанатите десет поглавја не се само административна задача што може да се заврши со календарски рок.
Ако Црна Гора навистина ги затвори сите поглавја до крајот на 2026. година, процесот на проширување ќе влезе во фаза каква што Западен Балкан одамна не видел – подготовка на конкретен договор за пристапување со кандидат што има јасно дефинирана амбиција за членство. Ако преговорите повторно се забават поради реформски или билатерални пречки, ќе стане видлива и границата на сегашната европска офанзива за проширување.
Затоа бројката 23 од 33 е повеќе од статистика. Црна Гора стигна доволно далеку за следните 10 поглавја да покажат дали новата динамика на ЕУ навистина води кон ново членство – или само кон уште една подолга завршница.
