Фон дер Лајен порача дека македонско-бугарскиот спор може да се надмине со интензивни средби и дијалог, а веќе следната недела се очекува прв дипломатски чекор во Софија. Европската комисија, сепак, останува на позицијата дека за отворање на првиот кластер е потребно исполнување на преземените обврски.
Посетата на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен на Скопје донесе обид за ново придвижување на македонските евроинтеграции: не преку промена на преговарачката рамка, туку преку повторно отворање на политичкиот дијалог со Софија и можност Македонија, по деблокадата, да добие сопствен патоказ за натамошно приближување кон Европската Унија.
Првиот чекор треба да биде направен веќе следната недела
Најконкретниот резултат од посетата е најавата за нов дипломатски контакт меѓу Скопје и Софија.
Премиерот Христијан Мицкоски соопшти дека, по разговорот со Фон дер Лајен, министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски добил задача официјално да побара билатерална средба со бугарската министерка за време на неговата претстојна посета на Софија, поврзана со Коридорот 8. Министерството потоа потврдило дека таквата средба е официјално побарана.
Фон дер Лајен претходно изјави дека со Мицкоски е договорен „прв нов чекор“ што треба да биде направен веќе следната недела со цел процесот повторно да почне да се движи.
Тоа не значи дека спорот е решен, ниту дека е постигната нова формула, но претставува обид политичката блокада повторно да се префрли на масата за разговори.
Пораката до Сиљановска-Давкова: спорот може да се надмине со дијалог
По средбата со претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, од нејзиниот кабинет беше соопштено дека Фон дер Лајен укажала на неопходноста од деблокирање на македонскиот европски пат.
Според соопштението, претседателката на Европската комисија изразила уверување дека македонско-бугарскиот спор може да се надмине со „интензивни и сестрани средби и дијалог“, кои треба да започнат што е можно поскоро.
Сиљановска-Давкова, пак, оценила дека Македонија, според техничката подготвеност и усогласеноста со европската надворешна и безбедносна политика, заслужува да биде поблиску до државите што најбрзо напредуваат кон членство. Таа повторно го поставила и прашањето за влијанието на билатералниот спор врз пристапниот процес.
Патоказ за Македонија – но по деблокадата
Една од поважните пораки на Фон дер Лајен се однесува на можноста Македонија во иднина да добие патоказ за членство.
Таа објасни дека вакви планови во оваа фаза добиваат земјите што се подлабоко навлезени во пристапните преговори и веќе отвораат и затвораат поглавја.
Но, според неа, Македонија би можела релативно брзо да напредува откако ќе се надмине сегашната блокада, бидејќи значителен дел од реформската работа веќе е направен.
Оттука, пораката на Брисел има две страни: вратата за забрзување останува отворена, но деблокадата останува услов за да се влезе низ неа.
Преговарачката рамка не се менува
Истовремено, посетата не донесе најава дека Европската комисија ќе ја отвори или ќе ја менува договорената преговарачка рамка.
Фон дер Лајен повтори дека за преминување кон следната фаза и отворање на кластерот „Основи“ останува клучниот чекор поврзан со уставните измени и внесувањето на Бугарите меѓу заедниците наведени во Уставот.
Токму тука останува и главната политичка разлика: Владата бара поголема европска политичка вклученост и гаранции дека исполнувањето на преземените обврски нема да биде проследено со нови билатерални условувања, додека Европската комисија продолжува да се повикува на постојната рамка.
Мицкоски бара ЕУ да биде дел од решението
Премиерот Мицкоски по средбата порача дека Македонија не бара Европската Унија да заземе страна во спорот, туку да помогне во создавање, како што рече, одржливо европско решение.
Неговата позиција е дека договорените правила треба да бидат јасни, обврските да важат за сите и пристапниот процес да не се отвора повторно за дополнителни билатерални барања.
Со тоа Владата практично се обидува да го поврзе исполнувањето на следниот услов со поголема предвидливост на она што следува по него.
Фон дер Лајен: Македонија во ЕУ со својот јазик и идентитет
Во Скопје Фон дер Лајен испрати и политичка порака поврзана со идентитетските прашања.
Таа изјави дека Европската Унија ќе ѝ посака добредојде на Северна Македонија со нејзиниот идентитет и јазик и дека македонската култура и македонскиот јазик можат да ја збогатат Унијата.
Ова е значајно во контекст на долгогодишната домашна дебата околу можните идентитетски последици од преговорите со Бугарија, иако само по себе не ги решава останатите политички и правни прашања во процесот.
Домашната политичка сцена веднаш се подели
Посетата предизвика реакции и во опозицијата и во делови од владејачкиот политички спектар.
Заменик-претседателката на СДСМ Фани Каранфилова Пановска ја искористи посетата за критика кон владината политика за евроинтеграциите, додека Оливер Андонов од внатрепартиската фракција во ВМРО-ДПМНЕ исто така ја проблематизираше досегашната стратегија на премиерот. Станува збор за политички оценки на овие актери, а не за позиции на Европската комисија.
Заедничкиот факт зад различните политички толкувања е дека Фон дер Лајен не претстави нова формална европска рамка, туку повика на деблокада и повторно активирање на дијалогот.
Следната недела може да покаже дали има простор за вистински пресврт
Оттука, посетата на Фон дер Лајен не донесе готово решение, но отвори дипломатски прозорец.
Првиот тест ќе биде евентуалната средба на министрите за надворешни работи на Македонија и Бугарија во Софија.
Ако од тој контакт произлезе формат за почести разговори, европско политичко посредување или конкретен механизам за зголемување на меѓусебната доверба, посетата на Фон дер Лајен може да се покаже како почеток на нова фаза.
Ако разговорите повторно останат на ниво на спротивставени позиции, главната пречка ќе остане таму каде што беше и пред посетата.
Во секој случај, пораката од Брисел на 2 октомври е прилично јасна: ЕУ гледа простор Македонија да го забрза патот кон членство, но очекува деблокадата да почне со политички дијалог и со исполнување на обврските од постојната преговарачка рамка.
