Со „Шенџоу-23“ Кина испрати порака дека нејзината вселенска програма веќе не игра во предворјето на големите сили, туку директно влегува во нивната најамбициозна соба: долгорочен човечки престој во орбита, подготовка за Месечината и нова фаза од глобалната технолошка трка.
Вселенското летало „Шенџоу-23“ беше лансирано од Центарот за лансирање сателити „Џиукван“ во северозападна Кина, со ракета „Лонг Марш-2Ф Y23“. Во екипажот се Жу Јангжу, командант на мисијата, Жанг Жијуан и Ли Џиајинг, позната и како Лаи Ка-јинг на кантонски. Клучниот момент е што еден од тројцата астронаути треба да остане на вселенската станица „Тјенгонг“ цела година – прв ваков експеримент во кинеската човечка вселенска програма, а изборот кој ќе остане ќе биде донесен подоцна, според развојот на мисијата.
Лансирање што не е само технички успех
Лансирањето е нов чекор во проширувањето на кинеската вселенска програма. Но зад веста за ракета, пламен и орбита стои поголема приказна: Кина систематски гради искуство за мисија што треба да трае подолго, да биде посложена и да го подготви човечкото тело за патувања надвор од ниската орбита.
Според Reuters, лансирањето се случило во 23:08 часот по пекиншко време, односно 15:08 GMT, а едногодишниот престој ќе овозможи проучување на долгорочната човечка физиологија во вселената. Тоа не е мала лабораториска белешка. Тоа е прашање на коски, мускули, радијација, психолошка издржливост и живот во средина каде што човечкото тело не било создадено да остане долго.
Првиот астронаут од Хонг Конг и новата слика на кинеската мисија
Особено внимание привлече Ли Џиајинг, односно Лаи Ка-јинг, која станува првиот астронаут од Хонг Конг што учествува во кинеска вселенска мисија. Associated Press наведува дека таа има докторска титула од областа на компјутерската форензика, што на мисијата и дава и поинаква симболика: во вселената повеќе не одат само воени пилоти и инженерски профили, туку и научници чија експертиза ја проширува самата идеја за тоа што значи да се биде астронаут.
Кина со ова не испраќа само екипаж, туку и слика за сопствената иднина – дисциплинирана, технолошка, национално амбициозна и внимателно режирана. Во тој кадар има државна моќ, научна инфраструктура и долга политичка волја. Вселената, во вакви мигови, никогаш не е само простор над Земјата; таа е огледало на тоа кој на Земјата има капацитет да ја замисли иднината како државен проект.
„Тјенгонг“ како орбитална лабораторија за Месечината
Мисијата „Шенџоу-23“ треба да спроведе повеќе од 100 научни и применети проекти, меѓу кои истражувања од вселенска биологија, материјални науки, физика на флуиди во микрогравитација, аерокосмичка медицина и нови вселенски технологии, објави Xinhua, повикувајќи се на Кинеската агенција за човечки вселенски летови.
Сето тоа се вклопува во поголемата кинеска цел – слетување на Месечината со екипаж до 2030 година. „Тјенгонг“ во таа стратегија не е само станица, туку пробна просторија за идните длабоки мисии. Таму се проверува колку долго може да трае човекот, колку може да издржи системот и колку прецизно може да работи технологијата кога грешката нема удобна земска поправка.
Вселенската трка се враќа, но со нов јазик
Ова не е Студената војна со исти знамиња и ист речник, но е нова трка за престиж, ресурси, технологии и политичко влијание. Space.com наведува дека „Шенџоу-23“ е единаесеттата кинеска мисија со екипаж кон „Тјенгонг“ и дека доаѓа по вонредниот расплет со претходните мисии, кога беше потребно обезбедување на замена за враќање на астронаутите по проблем со летало оштетено од вселенски отпад.
Во тој контекст, секое успешно лансирање е и демонстрација на системска отпорност. Вселенските програми не се мерат само со моменти на триумф, туку и со начинот на кој се преживуваат непредвидениот дефект, орбиталниот ризик и тивката закана на космичкиот отпад. Кога држава ќе покаже дека може да испрати, замени, одржи и врати екипаж, таа веќе не зборува само за наука, туку за зрелост на цел технолошки апарат.
Што навистина значи една година во орбита
Една година над Земјата звучи како бројка. Но за човечкото тело тоа е цело биолошко испитување. Во микрогравитација се менуваат мускулите, коскената густина, спиењето, перцепцијата на простор, психолошката издржливост. Човекот мора да научи да биде жив во услови што постојано го потсетуваат дека не му припаѓаат.
Затоа „Шенџоу-23“ е повеќе од кинеска вест. Таа е дел од поголемата приказна за човештвото што повторно го гледа небото не како романтична слика, туку како следна инфраструктура. Прашањето веќе не е дали човештвото ќе оди подалеку, туку кој ќе оди прв, со каков систем, по чија цена и со каква визија за иднината.
Во таа смисла, пламенот под ракетата во Џиукван не е само почеток на лет. Тој е земски потпис под една орбитална амбиција: да се остане подолго, да се издржи повеќе и да се стигне подалеку.
