Првиот заменик-претседател на Владата и министер за европски прашања Беким Сали денеска во Даблин учествуваше на неформалниот состанок на Советот за општи работи на Европската Унија, каде што проширувањето повторно се најде меѓу централните политички теми. Македонија на состанокот настапи со порака дека е подготвена да ги исполни реформските обврски, но дека пристапниот процес мора да остане кредибилен, правичен, предвидлив и заснован на заслуги.
Состанокот во Даблин се одржа вчера и денеска под ирското претседателство со Советот на ЕУ и ги собра министрите за европски прашања од земјите членки, претставници на земјите кандидати и потенцијални кандидати, европски комесари и претставници на Европскиот парламент. Според официјалната програма на ирското претседателство, освен проширувањето на дневен ред беа и следната повеќегодишна финансиска рамка на ЕУ и зајакнувањето на демократската отпорност.
Сали: Проширувањето е геополитичка одлука
Во своето обраќање Сали ја постави европската интеграција во поширок безбедносен и политички контекст. Според него, проширувањето повеќе не треба да се гледа само како политичка опција, туку како геополитичка одлука и инвестиција во стабилноста, безбедноста и конкурентноста на Европа. Во видеоизјавата објавена од Аудиовизуелниот сервис на Европската комисија, тој ја повтори определбата на Македонија за исполнување на реформските обврски и ја поддржа идејата за постепена интеграција на кандидатите пред полноправното членство.
Таа постепена интеграција би значела кандидатите порано да добиваат пристап до одделни европски политики, програми и делови од Единствениот пазар, паралелно со исполнувањето на обврските за членство. Поентата, барем од македонска перспектива, е таквиот модел да не стане замена за членството, туку механизам што ќе донесе видливи резултати и ќе ја одржува довербата во процесот.
Во поширокото образложение на македонската позиција како клучни области остануваат владеењето на правото, судството, борбата против корупцијата и јавната администрација. Сали побара и посилна експертска поддршка од земјите членки преку инструментите TAIEX и Твининг, со став дека реформските резултати треба да бидат следени со конкретно придвижување во пристапниот процес.
Исландското „не“ како предупредување за привлечноста на ЕУ
Даблинскиот состанок доаѓа само неколку дена по референдумот во Исланд, кој отвори дополнително прашање за политичката привлечност на Европската Унија. На 29. август 2026. година, 52,8% од гласачите во Исланд се изјаснија против повторно отворање на преговорите за членство, додека 47,2% гласаа „за“. Резултатот е тесен, но доволно јасен за исландската влада да не ги обнови преговорите во овој момент.
Исланд не може директно да се споредува со земјите од Западен Балкан. Земјата веќе е длабоко интегрирана во европскиот економски простор и во Шенген, а домашната дебата во голема мера се врти околу суверенитетот и контролата врз рибарските ресурси. Сепак, исходот има политичка симболика: Европската Унија повеќе не може да смета дека самата перспектива за членство автоматски е доволно силен аргумент.
Еврокомесарката за проширување Марта Кос во Даблин се обиде да го намали значењето на исландскиот резултат за другите кандидати, оценувајќи дека сегашната динамика на проширување ќе продолжи. Истовремено, во ЕУ се разговара и за дополнителни заштитни механизми со кои би се спречило демократско назадување или нарушување на владеењето на правото откако некоја земја ќе стане членка. Европската комисија подготвува пошироки предлози за идното функционирање на проширената Унија.
Македонското прашање останува исто: што следува по исполнетите обврски?
Токму тука пораката од Даблин станува поважна за Македонија од дипломатската формулација дека „Македонија ја избра Европа“. Земјата со години функционира во пристапен процес во кој техничките критериуми, реформите и политичките услови не секогаш се движат со иста брзина. Затоа барањето процесот да биде заснован на заслуги има конкретна тежина: ако од кандидатот се бараат мерливи резултати, и одговорот на Унијата треба да биде мерлив кога тие резултати ќе бидат постигнати.
Од друга страна, Даблин покажува дека и самата ЕУ се обидува да одговори на сопствените стравувања. Проширувањето се третира како безбедносна и геополитичка потреба, но истовремено се бараат механизми што ќе ја заштитат Унијата од идно институционално или демократско назадување. Ирското претседателство отворено го вбројува проширувањето меѓу своите приоритети и наведува дека целта е да се искористи сегашниот момент за напредок на кандидатите што ги спроведуваат потребните реформи.
За Македонија затоа вистинскиот тест нема да биде уште една потврда дека европската ориентација останува непроменета. Тестот е дали новиот политички импулс за проширување ќе произведе процес во кој реформите навистина отвораат врати. Даблин ја врати таа тема во центарот на европската дискусија – а македонската порака е дека подготвеноста да се исполни сопствениот дел мора да има препознатлив одговор и од другата страна.
