fbpx Прескокни до главната содржина

COP31 заврши без договор: Земјите не се усогласија околу фосилните горива и климатското финансирање

COP31 заврши без сеопфатен политички договор. Спорот за фосилните горива покажа дека светот сè уште нема заеднички одговор за најтешкиот дел од климатската транзиција. Додека државите преговараат кој колку треба да се откаже и кој треба да плати, климатските последици веќе стигнуваат до економијата, здравјето и секојдневниот живот.

Климатскиот самит COP31 во Анталија заврши на 22, ноември без сеопфатен политички договор, откако Европската Унија и повеќе други земји одбија да го прифатат предложениот завршен текст. Предлогот не доби консензус, а главните несогласувања беа околу фосилните горива и климатското финансирање.

Главниот судир беше околу прашањето што со години стои во средиштето на глобалната климатска политика – дали светот навистина ќе се обврзе на напуштање на фосилните горива или повторно ќе остане на формулации што дозволуваат одложување.

Турскиот претседавач Мурат Курум на завршната пленарна седница потврдил дека нема согласност и дека нема да биде понуден нов текст.

Преговорите, во кои учествуваа претставници на речиси 200 држави, продолжија и по формалниот рок на конференцијата. Според Reuters, COP31 стана најдолгиот климатски самит досега, а заврши со првиот неуспех да се усвои заеднички политички исход на конференција од овој тип по Копенхаген во 2009 година.

Документ за климата без фосилните горива

Причината за острото противење на Европската Унија беше едноставна, но суштинска: во финалниот предлог немаше јасно споменување на транзицијата од јагленот, нафтата и природниот гас. Тоа беше оценето како чекор назад во однос на договореното на COP28, кога земјите прифатија формулација за постепено оддалечување од фосилните горива во енергетските системи.

Токму оваа празнина го направи компромисот неприфатлив за ЕУ и за група држави што бараа посилна обврска за намалување на емисиите. Од другата страна стоеја земји што зависат од производство и извоз на нафта и гас, како и држави што предупредуваа дека наглото ограничување на фосилните извори може да предизвика енергетски и ценовни потреси. Несогласувањето затоа не беше само околу една реченица во документот – зад него стојат различни економски модели, интереси и претстави за тоа кој треба да ја плати цената на климатската транзиција.

Прочитај и за ... >>  Клинички центар кај „Борис Трајковски“: големата здравствена идеја сега има локација, но допрва ќе го полага вистинскиот тест

Официјалните документи на Рамковната конвенција на ОН за климатски промени потврдуваат дека претседателството на конференцијата на 22 ноември објави предлог насловен „Antalya Pact“. Неговото постоење, сепак, не значеше и постигнат консензус за сеопфатниот политички исход што го бараа преговарачите.

Парите останаа вториот голем јазол

Фосилните горива не беа единствената причина за пропаѓањето на компромисот. Земјите во развој повторно го отворија прашањето за климатското финансирање – кој ќе ги обезбеди средствата за приспособување кон суши, поплави, екстремни температури и други последици од промената на климата.

Предлогот содржеше повик за зголемување на финансирањето за адаптација, но дел од земјите оценија дека формулацијата нема доволно јасна финансиска основа. Тука се судираат две перспективи што со години ги оптоваруваат климатските конференции: богатите економии бараат поголема климатска амбиција од сите, додека посиромашните држави потсетуваат дека нивниот капацитет за транзиција зависи од пристапот до финансии и технологија.

Тоа е и една од причините поради кои климатската политика не може да се сведе на спор меѓу „зелени“ и „незелени“ земји. За дел од светот прашањето е колку брзо може да се намали употребата на нафта, јаглен и гас. За друг дел прашањето е дали воопшто постојат пари, електроенергетски системи и инфраструктура што ќе овозможат таква промена без нови економски и социјални потреси.

Светот веќе нема луксуз да преговара како времето да стои

Неуспехот во Анталија доаѓа во момент кога климатската наука не остава многу простор за политичко одложување. Генералниот секретар на ОН Антонио Гутереш на почетокот на COP31 предупреди дека сегашните национални планови не обезбедуваат намалување на емисиите со темпото потребно за задржување на затоплувањето во рамките на целите од Парискиот договор. Самата UNFCCC уште пред конференцијата оцени дека напредокот постои, но дека вкупното темпо и натаму е недоволно.

Прочитај и за ... >>  Маршот во Приштина пред пресудата во Хаг: поддршка за водачите на ОВК и прашањето за правдата

Притоа, COP31 не заврши без никакви резултати. Паралелно со политичкиот судир имаше иницијативи за електрификација, обновливи извори, адаптација и други области на климатската политика. Повеќе од 90 земји се приклучија кон иницијатива поврзана со електрификацијата. Таквите чекори имаат практична вредност, но не можат целосно да го заменат заедничкиот политички сигнал за насоката во која треба да се движи глобалниот енергетски систем.

Зошто ова е важно и за Македонија

За Македонија COP31 не е далечна дипломатска приказна. Одлуките за фосилни горива, обновлива енергија и климатско финансирање постепено се претвораат во правила за инвестиции, енергетика, транспорт, индустрија и земјоделство. Земја што економски и политички е тесно поврзана со Европската Унија неизбежно ќе ги чувствува последиците од европското забрзување или забавување на зелената транзиција.

Уште поважно, климатските последици одамна се видливи и дома. Panoptikum неодамна пишуваше дека климатските промени стануваат и здравствен ризик за Македонија, а промената на температурите и врнежите веќе го менува ритамот на годишните доба. Во градовите, пак, жештината, воздухот и инфраструктурата ја претвораат климатската политика во прашање на секојдневното живеење, за што пишувавме и во анализата за климатските промени и градскиот живот.

Затоа суштинската порака од Анталија не е само дека дипломатите не успеале да се договорат. COP31 покажа колку станува потешко да се усогласат климатските цели со енергетската безбедност, економските интереси и нееднаквоста меѓу богатите и сиромашните земји. А токму додека политиката го бара тој компромис, климатските промени продолжуваат без да чекаат следна конференција.

За авторот: Соња Димитровска

Креативен и стратешки дигитален маркетер, специјализирана за социјални медиуми и ефективни дигитални кампањи. Како акаунт менаџер, таа обезбедува јасна комуникација со клиентите и сигурна координација со тимот за постигнување мерливи резултати.

За повеќе написи од авторот кликни тука.

Важна напомена: Сите права се задржани. Не е дозволено какво било преземање, копирање, објавување или преработка на делови или цели содржини од овој портал без претходно одобрение од авторот, редакцијата и/или издавачот. За секоја повреда на авторските и сродните права, Паноптикум го задржува правото да побара надомест и соодветна правна заштита.

Уредничка напомена: Во подготовката на содржината може да се користи дигитална/AI асистенција како помошна алатка за јазична, структурна, истражувачка или визуелна обработка. Финалниот текст е уреднички прегледан и објавен под одговорност на авторот и/или редакцијата. Главната илустрација на написот може да биде фотографија, авторска/архивска слика или AI-генерирана концептуална илустрација создадена за визуелна поддршка на текстот.
ДО СИТЕ НОВИ АКТУЕЛНОСТИ ВО „ШТО ИМА НОВО?“