Владата на 30 октомври го усвои Предлог-буџетот за 2027 година, со планирани приходи од 395,4 милијарди денари и расходи од 440,4 милијарди денари. Буџетскиот дефицит е проектиран на 45 милијарди денари, односно 3,5% од БДП, а економската рамка врз која се темели документот предвидува раст на БДП од 3,8% и инфлација од 3,2%.
Предлогот, што го презентираше министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска, сега ја отвора поважната фаза од буџетската постапка: како планираната фискална консолидација ќе се усогласи со растот на платите и пензиите, социјалните расходи, здравството, одбраната и капиталните инвестиции. Владата ја поставува стабилноста на јавните финансии како главна цел, додека реалниот тест ќе биде извршувањето на приходите и расходите во текот на 2027 година.
Приходите растат побрзо од расходите
Вкупните приходи се проектирани на 395,4 милијарди денари, што е за 5,7% повеќе во споредба со 2026 година. Расходите од 440,4 милијарди денари се за 4,8% повисоки. Разликата меѓу двете страни на Буџетот создава планиран дефицит од 45 милијарди денари.
Тоа значи дека Владата за 2027 повторно цели кон дефицит од 3,5% од БДП. Ваквата проекција е во рамките на Фискалната стратегија за периодот 2027-2031, според која фискалниот јаз треба постепено да се намалува и во наредните години.
Контекстот е важен бидејќи 2026 година завршува со значително поинаква фискална слика. Со вториот ребаланс дефицитот беше задржан на 46,3 милијарди денари, или околу 4,1% од БДП, додека беа намалени и приходите и расходите. Panoptikum претходно анализираше како вториот ребаланс ги намали приходите и капиталните инвестиции без истовремено намалување на дефицитот.
Предлогот за 2027 затоа формално носи пониска стапка на дефицит. Прашањето е дали таа траекторија ќе може да се одржи доколку приходите, инфлацијата или економскиот раст отстапат од проекциите.
Даночни приходи од 223,1 милијарди денари
Даночните приходи се планирани на 223,1 милијарди денари, што претставува раст од 6,4% во однос на 2026 година. Според најавите на Министерството за финансии, нема да има промена на основната насока на даночната политика, а фокусот ќе биде врз подобра наплата, ограничување на даночната евазија и натамошна дигитализација на даночните процеси.
Тоа ја прави приходната страна една од клучните точки на Буџетот. Планираното зголемување на даночните приходи треба да се оствари во услови на проектиран економски раст од 3,8%, без поголемо нарушување на стопанската активност. Самата подготовка на државниот Буџет се одвива според повеќефазна постапка опфатена со буџетскиот процес за 2027 година.
Половина од расходите се поврзани со социјални трансфери
Голем дел од буџетската страна останува врзан за законски и социјални обврски. За социјални трансфери се предвидени 220,8 милијарди денари, што е зголемување од 4,1% и изнесува приближно половина од вкупните планирани расходи.
Од овој износ, 123,8 милијарди денари се наменети за исплата на пензии, што претставува раст од 4,8% согласно законското усогласување. За социјална заштита на најранливите категории се предвидуваат 14,3 милијарди денари, а за активни политики и мерки за вработување 2,9 милијарди.
Здравството треба да добие 3,9 милијарди денари повеќе во однос на 2026 година, додека за општините преку блок-дотации и дотации од ДДВ се планирани околу 36 милијарди денари.
Овој распоред повторно го отвора прашањето за структурата на јавната потрошувачка. Во анализата на вториот ребаланс за 2026, Panoptikum пишуваше и за оценката на Фискалниот совет дека повисокиот дефицит сè повеќе ја финансира тековната потрошувачка додека инвестициите се намалуваат. Буџетот за 2027 треба да покаже дали тој однос ќе почне да се менува.
Капитални расходи од 40,8 милијарди денари
За капитални расходи се планирани 40,8 милијарди денари. Тоа е нешто повеќе од 9% од вкупните расходи и претставува една од ставките на кои Владата го темели развојниот карактер на Предлог-буџетот.
Според презентацијата на министерката, средствата треба да се насочат кон патната и железничката инфраструктура, образованието, дигитализацијата и други јавни проекти. Паралелно со инвестициите што директно се финансираат од Буџетот, во 2027 треба да продолжи и реализацијата на големите инфраструктурни проекти преку Јавното претпријатие за државни патишта, вклучително и делниците поврзани со Коридорите 8 и 10д.
Тука, сепак, висината на планираните средства е само еден дел од приказната. Извршувањето на капиталните расходи традиционално е еден од најчувствителните показатели за тоа дали развојниот дел од Буџетот се претвора во реална инфраструктура и јавни услуги. Самата Фискална стратегија 2027-2031 ги поставува капиталните инвестиции како еден од инструментите за поддршка на економскиот раст и продуктивноста.
Долгот останува важен дел од пресметката
Буџетскиот дефицит и обврските што доспеваат во 2027 година ќе се финансираат преку домашниот и меѓународниот пазар. Меѓу поголемите обврски е еврообврзницата од 500 милиони евра издадена во март 2023 година, која доспева во 2027.
Нејзиното доспевање е предвидено и во официјалната стратегија за управување со јавниот долг. Поради тоа, новото задолжување во 2027 нема да служи само за покривање на тековниот буџетски дефицит, туку и за рефинансирање на претходно создадени обврски.
За одбраната, според презентацијата на министерката, се планираат средства во висина од 2% од БДП, наменети за одбранбените капацитети, модернизацијата и опремувањето на Армијата.
Најголемиот тест ќе биде реализацијата
На хартија, Предлог-буџетот за 2027 комбинира понизок дефицит како удел во БДП, раст на приходите, повисоки социјални трансфери и 40,8 милијарди денари капитални расходи. Владата очекува економски раст од 3,8% и инфлација од 3,2%, а токму тие две претпоставки ќе имаат значително влијание врз тоа колку реално ќе се наполнат приходните ставки.
Затоа суштинската оценка за Буџетот нема да зависи само од тоа што е запишано во Предлогот. Во текот на 2027 ќе треба да се види дали проектираните даночни приходи ќе се реализираат, дали капиталните проекти ќе напредуваат според планот и дали дефицитот навистина ќе се задржи на 3,5% од БДП. Токму тој однос меѓу планираното и реализираното ќе покаже колкав дел од најавената фискална консолидација се претвора во трајна промена на јавните финансии.
