Денеска во регионот се сретнаа две бројки што вреди да се прочитаат една покрај друга. Албанија објави дека во 2026. година површината на јавните плажи пораснала за околу 303.000 квадратни метри, додека од Охрид стигна податок дека Општината и ЈП „Охридски комуналец“ од уредувањето и користењето на плажите остваруваат приближно 700.000 евра годишен приход.
Флеш
Бројките не се директно споредливи. Албанската се однесува на национална политика за јавни плажни површини, а охридската на локален приход од користење простор за урбана опрема. Сепак, токму во таа разлика се отвора поважното прашање: кога државата или општината управуваат со брегот, што е вистинската мерка за успех – приходот или просторот што останува достапен за јавноста?
Албанија го мери брегот и во квадратни метри достапни за јавноста
Според објавените податоци за летната сезона 2026., вкупната површина на јавните плажи во Албанија достигнала 3,18 милиони квадратни метри, наспроти 2,88 милиони квадратни метри во 2025. година. Разликата е околу 303.000 квадратни метри, односно раст од 10,5%. Бројот на јавни плажни парцели и станици, пак, се зголемил на 1.689. Поважна од самата бројка е логиката што стои зад неа: јавниот пристап се третира како нешто што може и треба да се мери.
Во 2026. година 124 јавни плажни парцели се под директно управување на локалните власти, со вкупна површина од околу 475.000 квадратни метри. Тоа не значи дека секоја услуга на таква плажа е бесплатна. Албанските власти веќе објаснија дека на дел од јавните плажи може да има организирана услуга и наплата според типот и трошоците за одржување. Разликата е во тоа дали јавниот карактер на просторот останува заштитен и дали комерцијалната понуда го потиснува пристапот до брегот.
Таа нијанса е важна и за македонскиот турист. Во текстот „Летувањето е математика: колку навистина чини море во 2026.?“ веќе пишувавме дека лежалката, чадорот, пијалакот и другите услуги на плажа одамна не се безначаен додаток на одморот. За едно семејство тие можат значително да го променат дневниот буџет.
Затоа прашањето не е дали некој смее да продава услуга на плажа. Прашањето е дали човекот што не сака да ја купи таа услуга сè уште има пристоен пристап до водата.
Охрид заработува од плажите – јавниот интерес не завршува со приходот
Во Охрид моделот е поинаков. Градоначалникот Кирил Пецаков изјави дека Општина Охрид и ЈП „Охридски комуналец“ од уредувањето и користењето на плажите остваруваат вкупен годишен приход од приближно 700.000 евра. Според неговото објаснување, не станува збор за класични концесии, туку за систем во кој се плаќа користење простор за поставување урбана опрема.
Податокот има своја економска тежина. Пецаков наведува дека приходите придонеле за финансиска консолидација и за враќање на долговите на Општината. Ако јавниот простор е уреден, ако има ред и ако приходот повторно се вложува во градот, тогаш постои јасен аргумент во полза на организираното управување.
Сепак, 700.000 евра сами по себе не кажуваат доволно за квалитетот на управувањето.
За јавноста подеднакво важни би биле уште неколку бројки: колкава е вкупната површина на плажите што останува слободна за граѓаните, колку простор е даден за поставување урбана опрема, колку корисници располагаат со тие површини и колкав дел од приходот повторно се вложува во одржување на крајбрежјето.
Токму во тоа почнува разликата меѓу управување со плажа и обично издавање простор.
Кај Охрид квадратниот метар има и еколошка цена
Охридското крајбрежје не е обичен туристички појас. Природното и културното наследство на Охридскиот регион е светско наследство на УНЕСКО, а езерото е препознаено како исклучителен природен феномен со бројни ендемични и реликтни видови. УНЕСКО како сериозни притисоци врз интегритетот на регионот ги наведува некоординираниот урбан развој, недоволниот третман на отпадните води и цврстиот отпад, како и туристичкиот притисок.
Во јули годинава Охридскиот регион избегна впишување на Листата на светско наследство во опасност, откако Комитетот за светско наследство го измени првичниот предлог. Тоа не значи дека проблемите исчезнале – на Македонија и Албанија им остануваат обврски за заштита и спроведување на препораките.
Паноптикум веќе го отвори токму тој агол во текстот „Охрид не е спасен – само доби уште време да покаже дека знаеме што чуваме“. Одложувањето на формалната опасност не ја укинува потребата од ред на крајбрежјето, функционална инфраструктура и контрола на туристичкиот и урбанистичкиот притисок.
Затоа 700.000 евра можат да бидат добра финансиска вест, но не смеат да бидат единствената мерка за успех. Истата прецизност со која се соопштува приходот треба да ја имаме и за слободниот пристап, хигиената, зеленилото, санитарните услови, отпадот, безбедноста и квадратните метри што остануваат надвор од комерцијална употреба.
Тоа не е аргумент против уредени плажи и приватна туристичка услуга. Хаотичен брег без правила не е автоматски подобар само затоа што на него нема лежалки. Добро управување значи правила што се видливи, еднакви и мерливи.
Туризмот не се мери само со бројот на гости
Македонскиот туризам моментално покажува колку лесно една привлечна бројка може да ја сокрие поголемата слика. Во јуни годинава биле регистрирани 113.436 туристи и 221.608 ноќевања, а 77,2% од туристите биле странци. Сепак, на ниво на првите 6 месеци вкупниот број туристи бил за 0,5%, а ноќевањата за 1,5% помал во однос на истиот период претходната година. Паноптикум ја анализираше оваа разлика во текстот „Странците го држат македонскиот туризам над вода – јуни е силен, но полугодието е во минус“.
Истата логика важи и за плажите. Бројот на лежалки не е туристички успех. Ниту висината на киријата. Ниту бројот на гости сам по себе.
Успехот почнува кога туристот добива добра услуга, локалната заедница приход, општината средства за одржување, а јавниот простор и природата не се претвораат во колатерална штета на сезоната.
Тоа е проблем што го нема само Охрид. Паноптикум неодамна пишуваше и за Мајорка, каде масовниот туризам стана прашање на право на простор. Кога туристичкиот успех почнува да го истиснува секојдневниот живот, бројката на посетители престанува да биде доволна мерка.
Албанија не е модел без проблеми – но поставува корисно прашање
Не треба од албанските бројки да се прави идеализирана слика. Поголема површина означена како јавна плажа не гарантира автоматски совршен пристап, чистота, контрола или еднаков третман на секој дел од крајбрежјето.
Сепак, има една важна работа во начинот на кој таму се соопштува политиката: јавноста добива податок не само за туристи и приходи, туку и за квадратни метри јавен простор.
Токму таква бројка би била корисна и за Охрид.
Знаеме дека плажите носат приближно 700.000 евра годишно. Добро би било подеднакво јасно да знаеме и колку квадратни метри брег остануваат слободно достапни, колку се уредени со комерцијална опрема, колку средства се враќаат во крајбрежјето и што конкретно добиваат граѓаните и туристите за тие пари.
Плажата може да носи приход. Треба да носи и работа, услуга и ред. Но таа останува дел од брегот – простор во кој јавниот интерес мора да има своја видлива површина, а не само своја ставка во општинскиот буџет.
