Случај што изгледа бизарно, но зборува за многу посериозна реалност

Албанската гранична полиција на преминот Муриќан, на границата меѓу Албанија и Црна Гора, спречила обид за нелегално пренесување тајландска државјанка која била пронајдена сокриена во патнички куфер на задното седиште од автомобил управуван од француски државјанин.

На прв поглед веста звучи како сцена од црна комедија или криминален филм. Човек во куфер, автомобил на граница, рута низ Балканот, крајна дестинација Франција. Но токму во таа бизарност се крие потешкиот дел од приказната: границите не се само административни линии, туку места каде што се гледа до каде може да оди човечката ранливост кога законските патишта се затворени, скапи, недостапни или намерно заобиколени.

Според објавените информации, уапсен е 26-годишниот француски државјанин Том Хаак, осомничен дека се обидел незаконски да изнесе лице од територијата на Албанија. При контролата на возилото, полициските службеници откриле куфер во кој била сокриена тајландска државјанка. Дел од медиумите наведуваат дека првичната намера била таа да биде пренесена преку Црна Гора, потоа преку Хрватска, со крајна дестинација Франција.

Муриќан како мала точка на големата балканска мапа

Муриќан е граничен премин што ја поврзува Албанија со Црна Гора, но во оваа вест тој станува повеќе од географска точка. Станува сцена на една поширока балканска реалност во која транзитот, контролата, сиромаштијата, правните процедури, миграциските патишта и личните одлуки се вкрстуваат во најризичните можни комбинации.

Албанија во последниве години често се спомнува како земја што забрзано се движи кон Европската унија, со реформи, преговори и институционални тестови. Паноптикум веќе пишуваше за тоа како Албанија влегува во посериозна фаза од европскиот пат, но и дека вистинската граница на секоја држава не е само во Брисел, туку во владеењето на правото, довербата во институциите и способноста да се постапува со човекот како со човек, а не како со „случај“.

Токму затоа оваа кратка полициска вест не треба да се чита само како необичен инцидент. Таа допира до многу поголемо прашање: што се случува кога движењето на луѓето низ Европа станува толку регулирано, ризично или нееднакво што некој прифаќа да биде скриен во куфер, а некој друг се обидува тоа да го изведе преку граничен премин?

Меѓу криумчарење, миграција и човечка ранливост

Во вакви случаи најлесно е да се побегне во сензационализам. „Жена во куфер“ е наслов што сам се продава. Но уреднички посериозното прашање е што стои зад него. Дали станува збор за договор меѓу две лица, за очајнички обид за влез во друга земја, за поширок канал на криумчарење мигранти или за нешто уште потемно што истрагата допрва треба да го расчисти?

Затоа е важно да се прави разлика меѓу факт, сомнение и толкување. Факт е дека според медиумските објави жената била пронајдена во куфер. Факт е дека францускиот државјанин бил приведен. Факт е дека и жената, според објавените информации, е задржана во притвор додека трае постапката. Сè друго – мотивите, евентуалната организираност, можната злоупотреба или степенот на доброволност – мора да го утврдат надлежните органи.

Сепак, слулчајот се вклопува во поширокиот европски контекст на миграциски притисоци и нерегуларни рути. Паноптикум во анализата „Миграциската сенка над Медитеранот“ веќе укажа дека Европа одамна живее во судир меѓу декларативната заштита на човековите права и практиката на граници, контроли, притвори и политички стравови. Балканот не е надвор од таа слика. Тој често е нејзин коридор, предворје или тивка сцена.

Границите стануваат поефикасни, но прашањето останува човечко

Македонија и Албанија паралелно работат на поефикасни гранични модели, вклучително и системот „One Stop Shop“ на Ќафасан, за кој Паноптикум пишуваше како за тест на практичната балканска соработка. Во нормални услови, олеснувањето на премините значи помалку чекање, побрз проток на луѓе и стоки, подобра регионална поврзаност. Но секоја отворена или поефикасна граница мора истовремено да биде и подобро заштитена од злоупотреби. Ќафасан како модел за заеднички гранични проверки има смисла само ако институциите можат да прават разлика меѓу слободно движење и криминална злоупотреба на движењето.

Таа разлика не е секогаш лесна. Зад секој обид за нелегален премин може да има криминален профит, но може да има и лична безизлезност. Понекогаш има и двете. Токму затоа јавноста има право на информација, но и обврска да не го претвори човекот во предмет на потсмев. Куферот во оваа приказна не е само доказен предмет. Тој е симбол на нешто многу понепријатно: на свет во кој телото може да биде свиткано, скриено и пренесувано како багаж.

Случајот допрва треба да добие правен епилог

Надлежните институции во Албанија треба да утврдат дали случајот е изолиран обид, дел од поширока шема или резултат на конкретна лична ситуација меѓу двете лица. До правосилна одлука, францускиот државјанин останува осомничен, а не осуден. Истото важи и за секое толкување на улогата на тајландската државјанка, бидејќи нејзината положба во вакви околности мора внимателно да се разгледува и од аспект на можната ранливост.

Веста ќе помине брзо низ порталите, како што поминуваат многу гранични хроники. Но сликата останува: автомобил, задно седиште, куфер, граница. Во неа има доволно бизарност за да привлече внимание, но и доволно човечка темнина за да нè натера да застанеме пред полесниот заклучок. Зашто кога човек ќе стане багаж, проблемот веќе не е само во оној што го носи. Проблемот е и во светот што направил таквата сцена воопшто да стане можна.