Граничниот премин Ќафасан повторно станува тест за тоа колку балканската соработка може да биде практична, а не само декларативна. Албанската влада го одобри пуштањето во употреба на системот за заеднички гранични проверки „One Stop Shop“ со Македонија, по претходната одлука на македонската влада од 16. јуни годинава. Моделот најпрво треба да се применува токму на Ќафасан, а потоа да се прошири и на другите гранични премини меѓу двете држави.
Звучи технички, но суштината е многу секојдневна: едно запирање, координирани проверки, помалку дуплирање на процедури и побрз проток на патници, возила и стока. За граѓаните тоа значи пократко чекање. За превозниците – помалку изгубено време. За институциите – поголема обврска да покажат дека безбедноста и ефикасноста можат да одат заедно.
Што точно значи „One Stop Shop“ на граница
Системот „One Stop Shop“ подразбира заеднички или усогласени гранични проверки, наместо патниците и превозниците да минуваат низ две одделни и често повторени процедури. Според објавените информации, албанската страна ја одобрила активирањето на моделот за заеднички проверки, со цел поедноставување на процедурите и побрз проток меѓу двете држави.
Во практика ова не значи укинување на контролата, туку нејзино спојување во попаметна административна рамка. Границата останува граница, но наместо да биде тесно грло, треба да стане контролна точка што работи побрзо, попредвидливо и со помалку непотребно задржување.
Ќафасан како прва точка на новиот режим
Изборот на Ќафасан не е случаен. Тоа е еден од најважните премини меѓу Македонија и Албанија, особено за движење кон Струга, Охрид, Поградец и Корча, но и за трговскиот проток по дел од Коридорот 8. Сличен модел на овој премин беше промовиран уште во 2023 година, кога владите на двете земји го претставија концептот како начин за олеснување на движењето на луѓе и стоки.
Вчера заменик-министерот за внатрешни работи Астрит Исени бил во работна посета на Граничниот премин Ќафасан, каде што се разговарало за претстојното воведување на системот, најнапред на овој премин, а потоа и на останатите гранични премини меѓу двете земји. На средбата, според објавата, присуствувале и локални претставници од Струга, Поградец и Корча.
Помалку редици, но не и помалку проверка
Најголемата добивка од ваков модел треба да биде времето. Летните месеци, викендите и празниците редовно покажуваат колку една граница може да стане нервозен простор: колони, документи, прашања, царински формалности, возачи што чекаат и патници што мерат минути. Ако системот профункционира како што е најавено, Ќафасан би требало да стане премин каде што процедурата е пократка, а контролата подобро координирана.
Тука е и безбедносната страна. Заедничките проверки не смеат да се сфатат како попуштање, туку како подобра институционална комуникација. ОБСЕ во јануари годинава објави дека поддржува зајакнување на полициската и царинската соработка меѓу Македонија и Албанија, токму во насока на побрза комуникација, подобра координација и поефикасно справување со безбедносните предизвици.
Регионална политика што граѓаните ја мерат во минути
Балканските иницијативи често звучат големо кога се потпишуваат, а мало кога треба да се почувствуваат на терен. Затоа „One Stop Shop“ на Ќафасан ќе биде важен не според бројот на соопштенија, туку според тоа дали патникот навистина ќе помине побрзо, дали превозникот ќе има предвидливо време на чекање и дали службите од двете страни ќе работат усогласено.
Веста има и поширока економска тежина. Полесното движење на луѓе и стоки не е само прашање на удобност, туку и на трговија, туризам, локална соработка и доверба меѓу институциите. За регион што со години зборува за поврзување, секој час помалку на граница е мала, но конкретна мерка на напредок.
Останува уште клучниот практичен дел: договорот и оперативното усогласување меѓу ресорните институции, особено министерствата за внатрешни работи. Токму таму ќе се види дали одлуките ќе станат функционален систем или уште една добра идеја што ќе заглави во административен превод.
Поврзано на Panoptikum: граничните проверки како дел од пошироката безбедносна мрежа.
