Владата го усвои вториот ребаланс на Буџетот за 2026. година, со кој и приходите и расходите се намалуваат за околу 5,3 милијарди денари, односно приближно 86 милиони евра. Буџетскиот дефицит, сепак, не се намалува – останува на ниво од 46,3 милијарди денари, или околу 4,1 отсто од БДП.
Тоа е суштината на новото прекројување на државната каса: помала приходна рамка, помали расходи и одложување на дел од капиталните проекти, без промена на планираниот дефицит. Владата го објаснува потегот со променетите услови на енергетските пазари и со фискалната цена на мерките за намалување на акцизата и ДДВ за горивата. Опозицијата, од друга страна, го толкува вториот ребаланс како доказ дека претходните буџетски проекции биле поставени нереално.
Приходите се намалуваат на 374,2 милијарди денари
Со новата проекција, буџетските приходи се намалуваат од околу 379,5 на 374,2 милијарди денари. На расходната страна, планираното трошење се намалува од околу 425,8 на 420,5 милијарди денари. Практично, Владата прави речиси симетрична корекција на двете страни од Буџетот, со што дефицитот останува непроменет.
Владата го усвои вториот ребаланс на Буџетот за 2026. година, со кој и приходите и расходите се намалуваат за околу 5,3 милијарди денари, односно приближно 86 милиони евра. Буџетскиот дефицит, сепак, не се намалува – останува на ниво од 46,3 милијарди денари, или околу 4,1 отсто од БДП.
Највидливата промена е кај приходите од акцизи. Според податоците презентирани од министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска, проекцијата за акцизите е намалена од 34,1 на 30,4 милијарди денари. Вкупните даночни приходи, пак, се коригираат од 213,3 на 209,8 милијарди денари.
Владината аргументација е дека дел од овој пад не произлегува од ненаплатени приходи во класична смисла, туку од свесно намалување на даночниот товар врз горивата. Намалените акцизи и намалувањето на ДДВ за дизелот од 18 на 10 проценти требаше да го ублажат ефектот од поскапувањето на енергенсите врз домаќинствата и компаниите, но истовремено значат и помал прилив во државната каса.
Димитриеска-Кочоска тврди дека вториот ребаланс не е последица на проблем со ликвидноста, туку приспособување кон економските услови што се промениле по првиот ребаланс.
Најголемиот рез е кај капиталните расходи
Посуштинското прашање е каде се намалува трошењето. Кај капиталните расходи е направена корекција од околу 5,7 милијарди денари, односно повеќе од 92 милиони евра. Владата уверува дека не се запираат веќе започнатите проекти, туку главно се пролонгираат проекти чија реализација не почнала или кај кои постојат технички и административни пречки.
Најголеми намалувања има кај Министерството за енергетика, каде што станува збор за околу 1,9 милијарди денари, и кај Министерството за животна средина, со околу 1,5 милијарди денари. Корекции има и кај Министерството за финансии, Управата за извршување санкции и кај одредени владини програми.
Истовремено, повеќе средства се насочуваат кон здравството и социјалната заштита. Таквата прераспределба ја покажува суштинската дилема на секој ребаланс во услови на ограничен фискален простор: кои расходи може да се одложат за да се зачуваат тековните обврски и мерките што Владата ги смета за приоритетни.
Намалувањето на капиталните расходи значи околу 92,5 милиони евра помалку за инвестиции, а се поставува прашањето дали новиот ребаланс е стабилизација на Буџетот или корекција на претходно поставените проекции.
Дефицитот останува над 750 милиони евра
И по намалувањето на двете страни на Буџетот, дефицитот останува 46,3 милијарди денари – приближно 753 милиони евра и 4,1% од БДП. Токму ова е една од точките околу кои се судираат политичките толкувања.
Владата тврди дека со задржувањето на дефицитот во веќе планираната рамка се зачувува фискалната стабилност и дека средствата за законските и редовните обврски се обезбедени. СДСМ, пак, го критикува повторното прекројување на Буџетот и предупредува на задолжувањето, реалноста на претходните проекции и способноста државата без дополнителни притисоци да ги финансира обврските до крајот на годината.
Овие две позиции треба да се одвојат од самите буџетски бројки. Неспорно е дека приходната рамка е намалена, капиталните расходи се значително коригирани и дефицитот останува непроменет. Прашањето дали тоа претставува навремено приспособување или последица на претходно преценети можности на Буџетот е политичко и економско толкување што ќе зависи и од реализацијата во последните месеци од годината.
Новото задолжување е помало од првично планираното
Паралелно со ребалансот повторно се отвори и прашањето за задолжувањето. Димитриеска-Кочоска изјави дека државата неодамна се задолжила со 150 милиони евра, иако претходно била разгледувана можност за износ од 250 милиони евра. Како причина за помалото задолжување ги посочи високите каматни стапки на меѓународните пазари.
Според нејзиното образложение, средствата се поврзани со сервисирањето на постојните надворешни обврски, а не со отворање нов простор за тековно трошење.
Министерството за финансии истовремено ја задржува проекцијата за економски раст од 3,5% за 2026 година, додека прогнозата за инфлацијата е намалена на 3,8%. Токму остварувањето на приходите, капиталните инвестиции и економскиот раст до крајот на годината ќе покаже колку новата буџетска рамка е реалистична.
Вториот ребаланс затоа не е само сметководствено намалување од 86 милиони евра. Тој покажува колку брзо надворешните ценовни шокови и домашните мерки за нивно ублажување се пренесуваат врз јавните финансии. За граѓаните најважно ќе биде дали одложувањето на инвестициите ќе остане привремено, а за Буџетот – дали приходите во последниот квартал ќе се движат според новата, пониска проекција.
