Од полноќ горивото повторно станува една од најбрзите лекции по домашна економија. Бензините поскапуваат за 3 денари по литар, дизелот за 6 денари, а екстра лесното масло за домаќинство за 7 денари. Формално, станува збор за редовна пресметка на Регулаторната комисија за енергетика. Практично, тоа е нов удар врз секојдневниот трошок – од резервоарот на автомобилот до транспортот, храната, земјоделството и малите бизниси.
Според одлуката на РКЕ, новите највисоки малопродажни цени почнуваат да важат од 21 јули 2026 година во 00:01 часот. ЕУРОСУПЕР БС-95 ќе се продава по 90 денари за литар, ЕУРОСУПЕР БС-98 по 92 денари, ЕУРОДИЗЕЛ БС по 94 денари, екстра лесното масло по 93 денари, а мазутот М-1 НС по 45,373 денари за килограм.
Намалени акцизи, повисоки цени
Најироничниот дел од новата пресметка е што поскапувањето доаѓа во ист ден кога Владата донесе одлука за намалување на акцизите. Кај бензините ЕУРОСУПЕР БС-95 и ЕУРОСУПЕР БС-98 акцизата е намалена за 1 денар по литар, а кај ЕУРОДИЗЕЛ за 2 денари по литар. Сепак, тоа не беше доволно за да се запре конечниот раст на цените.
РКЕ објаснува дека малопродажните цени на нафтените деривати се зголемуваат во просек за 5,88% во однос на претходната одлука од 13 јули. Главната причина е растот на референтните цени на светскиот пазар: бензините пораснале за 9,003%, дизелот за 14,963%, екстра лесното масло за 13,200%, а мазутот за 10,686%.
Колку точно поскапуваат горивата?
Малопродажните цени на ЕУРОСУПЕР БС-95 и ЕУРОСУПЕР БС-98 се зголемуваат за 3 денари по литар. Дизелот поскапува за 6 денари по литар и достигнува 94 денари. Екстра лесното масло за домаќинство расте за 7 денари по литар, а мазутот за 3,205 денари по килограм.
Ова е моментот кога бројките од институционално соопштение брзо стануваат приватна пресметка. Резервоар од 50 литри дизел, според новото зголемување, ќе чини околу 300 денари повеќе отколку претходно. За семејство што секојдневно патува, за земјоделец што работи со механизација или за фирма што живее од достава, тоа не е ситна корекција, туку нов влезен трошок.
Дизелот е поважен од личниот автомобил
Во македонската економија дизелот ретко останува само на бензинската пумпа. Тој се движи низ камионите, комбињата, тракторите, автобусите, дистрибуцијата и дел од производството. Затоа неговото поскапување најчесто не завршува кај возачите, туку постепено се вградува во цените на стоките и услугите.
Паноптикум и претходно пишуваше дека дизелот е најбрзата лекција по економија, затоа што преку него најјасно се гледа како светската цена, акцизата, курсот и домашниот стандард се сретнуваат во една обична сметка. Новото поскапување се надоврзува и на анализата за тоа како горивата под 90 денари беа краток здив, а не стабилна состојба.
Редиците се симптом, не решение
Дел од медиумите јавија дека по најавата за поскапување почнале редици на бензинските станици, што е очекувана реакција кога граѓаните се обидуваат да „фатат“ уште неколку часа по стара цена. Но тоа е краткорочна одбрана, не економско решение. Едно вечерно полнење резервоар може да заштеди неколку стотини денари, но не ја менува суштината: горивото повторно станува канал преку кој глобалната нестабилност влегува во домашниот буџет.
Во оваа пресметка, акцизата беше ублажувач, не штит. Државата може привремено да амортизира дел од ударот, но не може целосно да го избрише ако светските референтни цени растат побрзо. Токму затоа оваа одлука треба да се чита и како предупредување: кога енергетската зависност е висока, секоја надворешна криза многу брзо станува домашна цена.
За поширокиот енергетски контекст Паноптикум веќе ја отвори темата преку анализите за нафтените резерви и Ормускиот теснец и за тоа како цената на нафтата најсилно ги погодува сиромашните. Новите цени на горивата не се изолиран домашен настан, туку локална сметка за светски ризик.
