Скопје денеска повторно виде како изгледа проблем што со години се турка настрана: црн чад над градот, запален отпад, сува трева што го носи огнот кон куќите и воздух што не е само непријатен, туку опасен за секој што го вдишува. Пожарот во реонот меѓу Визбегово и Шуто Оризари, во близина на „Џиди Комерц“, не е изолиран инцидент. Тој е слика на запоставен простор, слаб надзор, летна жештина и навика отпадот да се третира како туѓ проблем додека не се претвори во чад над цел град.

Според објавите на повеќе медиуми, преку бројот 112 била примена пријава за пожар во сува трева и ѓубре, кој се ширел кон куќите во Шуто Оризари. На терен интервенирале противпожарни екипи, а од локацијата се издигал густ црн чад видлив од повеќе делови на Скопје. Пожарот на истата локација тлеел неколку дена во помал обем, а денеска се разгорел со поголем интензитет.

Пожар во Шуто Оризари – стара депонија, нова тревога

Во основата на случајот не е само огнот, туку просторот што одамна функционира како неформална депонија. Градоначалникот на Шуто Оризари Курто Дудуш изјави дека општината со години се соочува со „диви одлагачи“ кои организирано носат отпад, особено во периоди кога инспекторите не се на терен. Според неговата изјава, општината секоја година издвојува средства за чистење диви депонии, а за годинава биле издвоени 7 милиони денари за таа намена.

Токму тука е суштината: дивата депонија не станува опасна дури кога ќе се запали. Таа е опасна и кога стои, кога расте, кога се „заборава“, кога се чисти па повторно се полни. Летната сува трева, пластиката, ѓубрето и ветерот создаваат услови во кои една искра станува закана за домови, деловни објекти и здравје.

Мета објави дека од ЦУК информирале за пријава преку Е-112 за пожар во кој гори сува трева во близина на „Џиди Комерц“, со ширење кон околните куќи, а наведува и дека претходниот ден на истата локација гореле ѓубриште и пластика, со непријатна миризба во околината.

Воздухот не познава општински граници

Кога гори отпад не гори само „некоја депонија таму“. Чадот минува над населби, влегува во дворови, прозорци, бели дробови. Скопје и без тоа е град со долга и тешка историја на загаден воздух, а ваквите пожари додаваат уште еден слој на ризик во денови кога температурите, сувата вегетација и урбаниот хаос го прават просторот уште поранлив.

Официјалниот државен портал Квалитет на воздух на Министерството за животна средина објавува часовни податоци за загадувачки супстанции, вклучувајќи PM10 и PM2.5, со напомена дека станува збор за невалидирани часовни податоци. Тие мерења се важни, но не го заменуваат она што граѓаните денеска го гледаа и чувствуваа: чад што ја менува атмосферата на градот и потсетува дека загадувањето не е само зимска тема.

Паноптикум веќе пишуваше за последиците по здравјето од загаден воздух, но ваквите случаи покажуваат дека проблемот не е само во мерните станици и дневните индекси. Проблемот е во управувањето со просторот, во отпадот, во недисциплината, во слабата превенција и во институционалното доцнење што станува видливо дури кога ќе се крене чад.

Не гореше само Скопје: 13 пожари до 18 часот

Пожарот во Шуто Оризари се случи во ден кога Македонија се соочи со серија пожари на отворен простор. До 18:00 часот биле регистрирани 13 пожари на отворен простор, од кои два останале активни, а 11 биле изгаснати. Активни биле пожарите кај охридското село Мешеишта и покрај магистралниот пат Велес-Штип, каде гореле ниска вегетација, нискостеблеста шума, сува трева и грмушки. Во текот на денот биле изгаснати пожари во повеќе општини, меѓу кои Шуто Оризари, Зелениково, Кисела Вода, Виница, Кочани, Битола, Долнени, Прилеп, Ресен, Липково и Старо Нагоричане. Најчесто биле зафатени ниска вегетација, сува трева, ѓубре, стрништа и шумски површини.

Ова не е само дневна статистика. Ова е предупредување дека летото во Македонија одамна не е само сезона на високи температури, туку и сезона на брзо ширење на ризик. Паноптикум и претходно го следеше овој образец во текстовите за осум пожари за еден ден, шест пожари за еден ден и три активни пожари на отворено. Секој од тие настани изгледа како посебна вест, но заедно цртаат многу јасна слика: јавниот простор е сув, преоптоварен и премалку чуван.

Дојран, Велес, Охрид: огнот како национален тест

Паралелно со скопската тревога, вниманието беше насочено и кон пожарот над Стар Дојран. Биле ангажирани голем број пожарникари, шумски работници и доброволци, а состојбата ја следеле и локалните власти. Во моментот на објавата немало информации за загрозени населени места или за причините за избувнувањето на пожарот.

Според ЦУК – Гевгелија, во дојранскиот реон гореле деградирана шума и прнар, а ветерот го ширел огнот во повеќе правци. Тоа е типична летна комбинација во која гаснењето не зависи само од бројот на екипи, туку и од пристапноста на теренот, ветерот и брзината на реакција.

Проблемот не е само да се изгасне

Секој пожар има свој непосреден крај: екипите излегуваат на терен, огнот се локализира, статистиката се ажурира, денот поминува. Но вистинското прашање останува потоа. Кој ќе спречи повторно полнење на дивите депонии? Кој ќе го контролира одлагањето отпад? Кој ќе реагира пред чадот да се види од половина град?

Во Скопје, особено на рабовите на градот еколошкиот проблем често се јавува како социјален, урбанистички и институционален проблем во исто време. Таму каде што нема ред во отпадот, нема ни чист воздух. Таму каде што инспекцијата стигнува повремено, нелегалното одлагање се враќа постојано. Таму каде што просторот се третира како ничиј, први страдаат луѓето што живеат најблиску до него, а потоа и сите останати.

Денешниот чад над Скопје не треба да остане само уште една фотографија за социјални мрежи. Тој е потсетување дека превенцијата е поевтина од гаснењето, дека дивата депонија е пожар во чекање и дека воздухот, на крај, никогаш не останува локален проблем.