Канскиот филмски фестивал повторно го отвори својот црвен тепих, но годинашното 79. издание не доаѓа како едноставно повторување на старото правило: Холивуд доаѓа, камерите светкаат, гламурот ја покрива кинематографијата. Во Кан 2026. има ѕвезди, има легенди, има очекувани премиери и свечени почести, но зад сјајот се гледа и една поинаква филмска слика: фестивалот како да се враќа кон авторите, кон ризикот, кон филмовите што не доаѓаат само како маркетинг-настан, туку како уметничка позиција.
Фестивалот трае од денеска до 23 мај 2026. година, а ќе заврши со доделувањето на „Златната палма“. Според официјалната страница на Festival de Cannes, годинава станува збор за 79. издание, со 22 филма во главната конкуренција и жири што го предводи јужнокорејскиот режисер Парк Чан-Вук.
Кан останува сцена на светскиот филмски престиж, но годинава помалку личи на парада на големите студија, а повеќе на проверка на тоа што денес значи филмска важност.
Отворање во чест на Питер Џексон
Свеченото отворање годинава е обележано со почит кон Питер Џексон, режисерот што ја промени современата претстава за филмски спектакл. Авторот на „Господарот на прстените“ ќе ја добие почесната „Златна палма“, а фестивалот во официјалното соопштение го опишува неговиот опус како спој на холивудски блокбастери и авторско кино, со исклучителна уметничка визија и технолошка смелост.
Во таа одлука има повеќе од церемонијална љубезност. Џексон е режисер што ја внесе епската фантазија во центарот на сериозниот филмски разговор. Неговите филмови покажаа дека спектаклот не мора да биде само голем буџет, туку може да биде свет, митологија, емоционален ритам и техничка дисциплина. Кан, фестивал што често се доживува како храм на авторското кино, со ова признание признава дека и големиот спектакл може да има авторски нерв кога зад него стои вистински раскажувач.
Отворањето е со францускиот филм „The Electric Kiss“ на Пјер Салвадори, а втора почесна „Златна палма“ годинава ќе добие и Барбра Стрејсенд – уште една фигура што ја надминува една единствена професионална ознака: актерка, пејачка, режисерка, продуцентка и симбол на еден долг век американска популарна култура.
Жири што ја чита светската кинематографија пошироко
Жирито за главната конкуренција го предводи Парк Чан-Вук, автор чиј филмски јазик е препознатлив по темна енергија, стилска прецизност и морална вознемиреност. Кан не му е туѓ простор: „Old Boy“ ја доби Гран-при наградата во 2004 година, „Thirst“ ја доби Наградата на жирито во 2009, а „Decision to Leave“ му ја донесе наградата за најдобра режија во 2022 година.
Покрај него, во жирито се Деми Мур, Рут Нега, Лора Вандел, Клое Жао, Дијего Сеспедес, Исак де Банколе, Пол Лаверти и Стелан Скарсгард. Ова не е само листа на познати имиња, туку внимателно составена мапа на современото кино: американски, европски, азиски, африкански и латиноамерикански искуства; актерски, режисерски и сценаристички погледи; различни традиции на филмско раскажување. Трн правилно го издвојува фактот дека токму ова жири ќе ја додели „Златната палма“ на 23 мај.
Ѕвезден сјај без старото холивудско самоуверување
Кан годинава не е без ѕвезди. Напротив, на Ривиерата се очекуваат силни имиња и препознатливи лица. Скарлет Јохансон и Адам Драјвер се дел од интересот околу „Paper Tiger“, Џон Траволта доаѓа со режисерско деби во секцијата Cannes Premiere, а Барбра Стрејсенд ја носи тежината на жива легенда. Но тоа не значи дека големите холивудски студија доминираат како некогаш.
Reuters и Associated Press ја забележуваат истата линија: Кан 2026. има ѕвездена привлечност, но е релативно слаб во однос на класичните холивудски студиски блокбастери. Тоа не мора да биде слабост. Може да биде знак дека фестивалот повторно ја засилува својата основна функција – да биде место каде што филмот се гледа како авторски, културен и естетски настан, а не само како индустриски производ.
Тијери Фремо, уметничкиот директор на фестивалот, според Слободен печат, оценува дека Холивуд минува низ фаза на преобликување. Тоа е добра формула за пошироката состојба: старите модели на премиера, дистрибуција, студиски престиж и црвен тепих повеќе не функционираат со истата моќ. Стримингот, публиката, фестивалската економија и ризиците на глобалниот пазар го менуваат начинот на кој филмот патува до светот. :
Кан како лабораторија на престижот
Кан отсекогаш бил повеќе од фестивал. Тој е мерна станица на филмскиот престиж. Таму се гледа што сака да награди европската и светската критичка сцена, што сака да промовира индустријата, што се смета за смело, а што за важно. Затоа и секоја година Кан открива нешто не само за филмовите, туку и за времето во кое тие се создаваат.
Годинашното издание доаѓа во момент кога филмот е истовремено глобален и фрагментиран. Публиката гледа повеќе од кога било, но киното како заеднички ритуал е под притисок. Големите франшизи не исчезнуваат, но веќе не се единствената мерка за видливост. Авторските филмови немаат секогаш масовна публика, но добиваат нов живот преку фестивали, платформи, критички заедници и млади гледачи што повторно бараат филм со личен глас.
Во таа смисла, Кан 2026 изгледа како фестивал на преод. Не се откажува од гламурот, но не му се поклонува слепо. Не го одбива Холивуд, но не зависи од него. Не бега од ѕвездите, но ги става во поширок контекст на автори, жири, филмска историја и естетски ризик.
Повеќе од црвен тепих
Најлесно е Кан да се сведе на фотографии: фустани, блицеви, премиери, чекори по скалите на Палатата на фестивалите. Но суштината на Кан не е само црвениот тепих. Таа е во напнатоста меѓу киното како уметност и киното како индустрија. Во тоа дали еден филм може да го помести разговорот. Во тоа дали жирито ќе препознае дело што ќе остане подолго од фестивалската недела. Во тоа дали гламурот ќе ја засени уметноста или ќе ѝ помогне да стигне подалеку.
Кан 2026 затоа почнува како сцена на ѕвезден сјај, но неговата вистинска приказна ќе се пишува поинаку: низ филмовите што ќе изненадат, низ одлуките на жирито, низ почесните признанија за Џексон и Стрејсенд, низ прашањето дали светското кино сè уште може да создава заеднички културни моменти. Ако фестивалот успее во тоа, тогаш ова издание нема да остане запаметено само по тоа кој дошол на Ривиерата, туку по тоа што киното повторно успеало да биде настан.
