Премиерата на „Теорема, леме“ во Младинскиот културен центар во Скопје не беше само уште една нова продукција на независната сцена. Таа беше сценски обид да се допре едно од највознемирувачките прашања што Пјер Паоло Пазолини го остави во својата „Теорема“: што се случува со човекот кога во неговиот уреден, самодоволен свет ќе влезе чудо – и кога тоа чудо ќе исчезне?
Во продукција на Театар „Златен Елец“, претставата беше премиерно изведена на 2 јули во МКЦ, во режија и адаптација на Мирко Радоњиќ од Црна Гора. Делото се потпира врз романот и филмот „Теорема“ на Пјер Паоло Пазолини, но не како проста сценска преработка, туку како театарска парабола за присуството, отсуството, желбата, верата и распадот на сигурноста.
Пазолини не се поставува лесно
Пазолини е автор што не трпи декоративно читање. Кај него метафизиката никогаш не е бегство од стварноста, туку нејзино најостро огледало. Затоа „Теорема, леме“ не бара од гледачот да следи реалистична приказна, туку да влезе во ситуација: некој доаѓа, ја поместува внатрешната рамнотежа на луѓето околу себе, а потоа заминува. Она што останува по него е поголемо од самиот настан.
Драматургот Ева Камчевска ја поставува претставата токму во тој простор меѓу чудото и неговата празнина. Прашањето не е дали човекот може да биде допрен од нешто поголемо од себе, туку дали по таквиот допир навистина станува друг. Во време на капитализам, војни, самопретставување и лажни слики за себеси, ова прашање звучи помалку како филозофска вежба, а повеќе како дијагноза.
Независната сцена како место за ризик
Театар „Златен Елец“ со оваа премиера продолжува линија на работа што не се задоволува само со репертоарско присуство. Независниот театар, особено во македонски услови, најчесто опстојува токму таму каде што институционалниот ритам станува претпазлив: во ризикот, во темите што не се „лесни“, во сценскиот јазик што не нуди удобна дистанца.
За Паноптикум, оваа премиера природно се надоврзува на претходната најава дека Театар „Златен Елец“ подготвува две јулски премиери, но сега веќе со првиот конкретен сценски резултат. „Теорема, леме“ влегува и во пошироката мапа на македонската театарска сцена, каде што прашањето за современиот човек сè почесто се поставува не преку големи зборови, туку преку тело, тишина, светло, простор и прекин.
Актерски и авторски тим
Во претставата играат Златко Митрески, Леонида Гулевска, Бобан Алексоски, Марија Карилоска и Бранко Михајлоски. Костимографијата е на Лина Лековиќ, преводот на Наташа Сарџоска, драматург е Ева Камчевска, фотографиите се на Јордан Звездоски, а координатор на проектот е Бобан Алексоски.
Проектот е поддржан во рамките на „Култура за развој“ на Владата на Швајцарија, кој го имплементира „Хартефакт фонд“, во соработка со Министерството за култура и туризам. Ваквите поддршки имаат смисла кога не остануваат само административна ставка, туку создаваат услови уметноста да поставува непријатни, неопходни и човечки прашања.
По премиерата
По премиерната изведба во МКЦ, претставата е поврзана и со програмата на „Скопско лето“ 2026, фестивал што годинава повторно го отвора градот кон театар, музика, изложби и јавни културни средби. Паноптикум веќе пишуваше дека „Скопско лето“ не е само календар на настани, туку проверка дали Скопје сè уште има жива културна навика.
„Теорема, леме“ токму таму ја наоѓа својата причина: не да ја раскаже Пазолиниевата загатка до крај, туку да ја остави да работи во гледачот. Зашто најсилниот театар не завршува кога ќе се изгаси светлото. Завршува многу подоцна – кога човек ќе сфати дека сцената само му го вратила сопственото прашање.
