Околу 2 часот по полноќ пожарот над Зелениково веќе не бил далечна црвена линија на ридот. Огнот се приближувал кон последниот ред куќи, а една вознемирена жителка побарала помош од директорот на Дирекцијата за заштита и спасување, Стојанче Ангелов. Во такви минути нема простор за административно префрлање од телефон на телефон – или некој реагира веднаш или растојанието меѓу пламенот и домот станува опасно кратко.
Флеш:
Она што следувало во Зелениково е приказна за брза интервенција, но и за нешто што често го забораваме кога зборуваме за пожари: првата одбрана на едно населено место не почнува со авионот над ридот, туку со луѓето, опремата и одлуките што се достапни во првите десетина минути.
Повик во 2 по полноќ и трка кон последните куќи
Според сведоштвото на Ангелов, веднаш по повикот тој стапил во контакт со дежурниот скопски пожарникар. Противпожарно возило од станицата во Драчево веќе било упатено кон Зелениково. Самиот Ангелов во тој момент се враќал од Македонски Брод и се наоѓал на патот низ Јасен, по што се упатил кон критичната локација. Околу половина час подоцна пристигнал на терен.
Но пожарот не чекал.
Во меѓувреме бил известен и градоначалникот на Општина Зелениково, Коста Маневски. Наместо да чека друг да пристигне по општинското противпожарно возило, според информациите што ги соопшти Ангелов, Маневски самиот го стартувал и го одвезол до реонот во непосредна близина на загрозените куќи. На терен пристигнале и членовите на доброволното противпожарно друштво од Зелениково. Официјалната страница на Општината го наведува Маневски како актуелен градоначалник.
Токму тука приказната станува поважна од ликот на еден функционер. Не затоа што е неважно кој го возел возилото, туку затоа што во критичен момент функционирале неколку различни нивоа истовремено – жители, доброволци, локална самоуправа и професионални пожарникари.
Жителите веќе ја подготвувале линијата пред огнот
Додека екипите пристигнувале, дел од жителите на последните куќи не останале да го гледаат пламенот. Според Ангелов, тие прскале со вода и отстранувале критични грмушки и дрвја на места од кои огнот можел полесно да напредува кон домовите. Таа делумна заштита не го заменила професионалното гасење, но создала уште една пречка меѓу пожарот и куќите.
На крајот, заедничката интервенција го запрела огнот пред да стигне до првите куќи. Во достапните информации нема податоци дека во овој налет биле зафатени домови.
Тоа е важна разлика. По пожар обично ги броиме изгорените хектари, уништените објекти и штетата. Во Зелениково најважната бројка ова утро е онаа што ја нема – куќи што не изгореле.
Доброволните пожарникари не се декор на системот
Ангелов соопшти и дека со доброволните пожарникари од Зелениково било договорено нивно вклучување во Тимовите за брз одговор на ДЗС. Најавена е и поддршка со заштитни униформи, противпожарни напртњачи и метли за идниот огнен тим. Ако тоа се реализира, оваа ноќ може да остави нешто повеќе од олеснување по избегната несреќа – посилна локална единица за следната интервенција.
Токму локалната подготвеност е една од темите што се повторуваат секое лето. Паноптикум веќе пишуваше за пожарите кај Штип и Пробиштип и за опасноста од мала невнимателност, како и за деновите кога повеќе пожари истовремено ги оптоваруваат службите. Кога ресурсите се распоредени на повеќе фронтови, способноста една општина да реагира во првите минути престанува да биде споредна тема.
Зелениково веќе беше на пожарната карта
Случајот не доаѓа во мирен период. Само неколку дена претходно, на 12. август, во Македонија беа регистрирани најмалку 21 пожар на отворен простор, а меѓу активните жаришта беше посочен и пожар на територијата на Општина Зелениково, над селото Страхојадица. Тоа не значи дека станува збор за истиот пожар, туку покажува колку континуиран е ризикот во регионот во овој дел од август.
Ден претходно Ангелов повторно предупреди дека во услови на сува вегетација е доволна една искра за пожарот да прерасне во сериозна опасност. Таквите апели лесно се претвораат во летна позадинска бучава, сè додека огнот не се појави над последната куќа.
И високите температури веќе не се изолиран временски куриозитет. Во поширок контекст, Паноптикум пишуваше дека жештините стануваат дел од новата климатска реалност, во која сувата вегетација и долготрајните топли периоди го продолжуваат времето на зголемен пожарен ризик.
Не треба секоја спасена куќа да зависи од добра случајност
Во Зелениково ноќеска се совпаднале неколку добри работи: повикот бил навреме, пожарникарите веќе биле известени, општинското возило било достапно, градоначалникот реагирал, доброволците дошле, а жителите претходно расчистувале и полевале околу најзагрозените места.
Тоа заслужува признание, но и едно непријатно прашање: дали ваквата брзина е правило или среќна околност?
Пожарната безбедност не може да се потпира само на присебноста на неколку луѓе во два часот по полноќ. Потребни се опремени локални единици, обучени доброволци, проодни пристапи, вода, функционални возила и жители што знаат што можат безбедно да направат пред огнот да стане преголем.
Во Зелениково овојпат линијата беше задржана пред куќите. Највредната лекција од ноќта не е дека некој стигнал како херој, туку дека катастрофата била спречена затоа што повеќе луѓе не чекале некој друг да реагира.
