Вештачката интелигенција веќе не е тема резервирана за лаборатории, конференциски сали и програмерски кругови. Таа влегува во канцелариите, училиштата, јавните услуги, малите бизниси и секојдневните одлуки на граѓаните. Затоа новиот циклус бесплатни обуки на „Везилка“ не треба да се чита само како уште една технолошка најава, туку како дел од пошироката потреба Македонија да создава луѓе што умеат да користат AI одговорно, практично и со јасна свест за ризиците.

Од љубопитност до јавна вештина

Според официјалната страница за обуки на „Везилка“, програмата е насочена кон тоа вештачката интелигенција да стане разбирлива и употреблива – од основни концепти до реални примени, код, модели и практична работа. Тоа е важна разлика: не станува збор само за демонстрација на алатки, туку за стекнување работна писменост што сè почесто ќе биде потребна во образованието, администрацијата, истражувањето и економијата.

Пријавите се отворени преку официјалната форма за регистрација, каде што се наведени трите курсеви: „AI Literacy for Everyone“, „AI in Public Administration“ и „AI for SMEs“. Во објавената најава се истакнува дека обуките се бесплатни и достапни на македонски и англиски јазик.

Три курса за три различни потреби

Првиот курс, AI писменост за секого, е поставен како влезна точка за граѓани, студенти, професори, истражувачи и сите што сакаат да разберат што навистина прават алатките за генеративна вештачка интелигенција. Според најавата, курсот опфаќа основи на AI, безбедна употреба на алатки, препознавање дезинформации и краток вовед во ЕУ актот за вештачка интелигенција, регулативна рамка што Европската комисија ја претставува како пристап заснован врз ризик и доверлива употреба на AI.

Курсот е најавен за септември, со вкупно 12 часа, и треба да се реализира во Скопје, Битола и Охрид. Тоа е значајно затоа што дигиталната писменост не смее да остане концентрирана само во главниот град. Ако AI треба да биде работна алатка, тогаш пристапот до знаење мора да биде регионален, јазично достапен и практично применлив.

Вториот курс, AI во јавна администрација, е наменет за вработени и институции што ќе мора да научат како да користат вештачка интелигенција без да ја изгубат одговорноста кон граѓаните. Тука прашањето не е дали администрацијата ќе користи AI, туку дали ќе знае кога смее, како смее и под кои правила. Тоа природно се надоврзува на пошироката тема за дигиталната држава, каде технологијата има смисла само ако ја прави јавната услуга појасна, побрза и поправедна.

Третиот курс, AI за мали и средни претпријатија, ја отвора најпрактичната страна на темата: како малите бизниси да користат AI за автоматизација, содржина, продажба и подобра организација. Во Македонија, каде многу компании работат со ограничени ресурси, ваквите вештини може да бидат разлика меѓу преживување и раст. Затоа оваа обука се врзува и со прашањето за вештачката интелигенција и иднината на професиите: работата нема да исчезне преку ноќ, но навиките што не се обновуваат брзо ќе застарат.

„Везилка“ како дел од европскиот AI екосистем

„Везилка“ е претставена како национална AI Factory Antenna за Македонија, во рамките на европскиот екосистем поврзан со EuroHPC JU и програмата Horizon Europe. Официјалната објава на проектот наведува дека иницијативата е координирана од ФИНКИ при УКИМ, во соработка со Министерството за дигитална трансформација, со цел да се зајакнат податоците, ресурсите и одговорните практики за AI на македонски јазик.

Тоа е клучната точка: AI не е само техничка алатка, туку инфраструктура на знаење. EuroHPC ги опишува AI фабриките како екосистеми околу суперкомпјутерска инфраструктура, со ресурси и поддршка за индустријата, науката и развојот на модели. Во македонски контекст, ова значи дека темата не завршува со обука за користење четбот, туку допира до јазикот, податоците, истражувањето, јавниот сектор и конкурентноста на домашните компании.

Затоа „Везилка“ треба да се следи и низ пошироката Panoptikum рамка за дигиталната зрелост на Македонија, но и преку прашањето дали вештачката интелигенција ја користиме како продолжение на човечкото знаење или како замена за критичко мислење.

Пријавување

Заинтересираните можат да се пријават преку официјалната страница на „Везилка“. Најавениот циклус ги опфаќа курсевите „AI писменост за секого“, „AI во јавна администрација“ и „AI за мали и средни претпријатија“, со почеток од септември и продолжување во октомври и ноември 2026 година.

Вистинската вредност на ваквите обуки ќе се види не во бројот на пријавени, туку во тоа дали по нив повеќе луѓе ќе умеат да поставуваат подобри прашања, да проверуваат резултати, да препознаваат манипулација и да ја користат технологијата без да ѝ го предадат сопствениот суд.