Првиот удар не беше масовен митинг, туку политички сигнал

Во Софија синоќа се одржа првиот протест против владата на Румен Радев, новиот бугарски премиер и поранешен претседател, чиј кабинет беше избран на 8. мај 2026. година по убедливата победа на неговата „Прогресивна Бугарија“. Протестот почна пред зградата на Министерскиот совет, со бугарски и европски знамиња, со засилено полициско присуство и со јасна порака од демонстрантите: „Тука не е Москва“.

На површина ова беше протест против конкретни политики и против предлог-буџетот за 2026. година. Во суштина, тој беше прва јавна проверка на новата политичка тежина на Радев: дали неговата изборна победа значи стабилност, или само нова форма на концентрирана моќ во земја што со години живееше во изборна исцрпеност, институционални блокади и борба за европски правец.

Според бугарскиот медиум Actualno.com, демонстрантите изразиле незадоволство од целокупната политика на кабинетот „Радев“, со особени забелешки за државниот буџет. Организаторите го претставија протестот како почеток на граѓански отпор, а не како партиски настан: без голема организациска машина, без видлива партиска кореографија, но со силна симболика на европското знаме и на стравот дека Бугарија може да се оддалечи од западниот политички курс.

Радев меѓу изборната победа и сомнежот за „московски правец“

Румен Радев дојде на премиерската позиција како политичар што долго време го гради својот имиџ на критичар на корупцијата, на старите партиски елити и на исцрпената бугарска парламентарна сцена. По изборите од април, неговата партија обезбеди мнозинство што му даде простор за брзо формирање влада и за амбициозна агенда. Panoptikum веќе пишуваше за тоа во анализата Бугарија доби влада на Радев: стабилност со потежок испит, каде што главната дилема беше токму оваа: дали стабилноста ќе биде демократска придобивка или ќе стане механизам за нова политичка доминација.

Но Радев не е политичар што може да се чита само низ внатрешната бугарска сцена. Неговиот однос кон Русија, претпазливоста кон воената поддршка за Украина и критиките кон дел од европските санкциски политики го прават фигура што предизвикува недоверба кај прозападниот дел од бугарската јавност. Минатата недела Reuters објави дека Радев најавил бугарско вето за нов пакет санкции на ЕУ против Русија, повикувајќи се на економски последици и на несогласувања со делови од мерките.

Токму затоа слоганот „Тука не е Москва“ не е само протестна парола. Тој е концентрат на политички страв: дека под реториката за сувереност, социјална правда и „реална политика“ може да се отвори простор за геополитичко поместување на Бугарија. За земја членка на ЕУ и НАТО, ова не е маргинална тема. Тоа е прашање на институционална ориентација.

Буџетот како искра, Европа како вистинска линија на судир

Во извештаите од протестот се нагласува дека предлог-буџетот за 2026. година бил еден од непосредните поводи за излегување на улица. Тоа е политички логично: буџетот е секогаш повеќе од табела со приходи и расходи. Во него се гледа кому власта му верува, кого го штити, од кого зема и на кого му ветува.

Сепак, софискиот протест не може да се сведе само на економска нервоза. Во него се споија три линии: незадоволство од буџетските приоритети, сомнеж во демократската контрола врз новата власт и страв од надворешнополитичко свртување. Затоа и оценките на дел од учесниците беа толку остри: Радев беше споредуван со Виктор Орбан и со Виктор Јанукович, што во регионалниот политички речник значи предупредување за власт која формално доаѓа преку избори, но потоа може да ја стесни европската и демократската патека.

Ова е особено важно за Македонија. Секое поместување во Софија не останува само бугарска внатрешна работа. Бугарската политика директно се вкрстува со македонските европски интеграции, со уставните измени, со историографските спорови, со Коридорот 8 и со пошироката балканска рамнотежа. Затоа протестите против Радев треба да се читаат и од Скопје: не навивачки, туку внимателно. Panoptikum во текстот Радев во Париз и Брисел – уставните измени повторно на европска адреса веќе го отвори токму овој агол: Софија под Радев не се повлекува од македонското прашање, туку го носи во поширока европска рамка.

Без партиски знамиња, но со јасна политичка порака

Еден од деталите што го прават протестот значаен е неговата форма. Според објавите од организаторите и бугарските медиуми, собирот бил одржан во летна сезона, без силна партиска инфраструктура и без очекување на голема бројност. Новинарот Манол Глишев, еден од организаторите, објавил дека присуството било поголемо од неговите очекувања и најавил нов протест следната недела.

Тоа не значи дека протестот веднаш станува пресвртница. Балканот добро знае колку лесно плоштадите се палат, а колку тешко создаваат трајна политичка сила. Но значи дека Радев, само неколку недели по формирањето на владата, веќе се соочува со првиот јавен отпор што не доаѓа само од партиска опозиција, туку од граѓански кругови што ја гледаат неговата власт како ризик за европскиот идентитет на Бугарија.

Во таа смисла, протестот во Софија е мал настан со голема политичка сенка. Не затоа што веднаш ќе ја урне владата, туку затоа што покажува каде ќе се води главната битка: околу тоа дали Бугарија ќе ја користи стабилноста за да се европеизира подлабоко, или за да се затвори во балканска верзија на „суверенизам“ со поглед кон Москва.

Што може да следува

Организаторите најавуваат нови демонстрации, а дел од учесниците очекуваат дека протестите би можеле да станат помасовни наесен, кога политичката сезона ќе се врати во полн ритам. Тоа е реална можност, но не и сигурност. За протестот да прерасне во трајно движење, ќе му треба повеќе од незадоволство: ќе му треба јасна политичка артикулација, доверба меѓу различни опозициски и граѓански групи и способност да не биде сведено на моментен изблик против Радев.

За Македонија е најважно да се следат две работи. Прво, дали владата на Радев ќе ја заостри или ќе ја прагматизира бугарската позиција кон Скопје. Второ, дали внатрешниот притисок во Бугарија ќе го турка Радев кон понационалистички говор за да ја консолидира поддршката, или кон помека европска дисциплина за да го амортизира сомнежот во неговата геополитичка ориентација.

Овојпат софискиот плоштад не зборуваше само за Софија. Тој зборуваше за Балканот како простор во кој европската припадност сè уште не е еднаш засекогаш решено прашање. Таа се проверува секојпат кога власта ќе добие премногу сигурност, а граѓаните ќе почувствуваат дека државата почнува да оди во насока што не ја избрале молчешкум.