Комарецот е сит, убодот често останува незабележан, а инфекцијата кај најголемиот број луѓе поминува без видливи знаци. Токму затоа западнонилската треска е незгоден јавноздравствен ризик: додека повеќето заразени нема ни да дознаат дека биле во контакт со вирусот, кај мал дел болеста може да го зафати нервниот систем и да предизвика сериозни компликации.
Во Македонија летово донесе нови потврдени и сомнителни случаи, меѓу кои и пациенти со тешка клиничка слика. Тоа не е причина за паника, туку за точна информација, навремено препознавање на симптомите и доследна заштита од комарци.
Што покажуваат последните информации
Според информациите објавени денеска, на Клиниката за инфективни болести во Скопје се водат 10 пациенти со потврдена западнонилска треска и 7 клинички сомнителни случаи. Тројца од потврдените пациенти биле во критична состојба, сместени на интензивна нега и приклучени на механичка вентилација. Новиот сомнителен случај бил 76-годишен пациент со воспаление на мозокот и мозочните обвивки од вирусно потекло и позитивна серологија за вирусот Западен Нил, додека лабораториските испитувања сè уште биле во тек.
Овие категории не треба механички да се собираат. Потврден, сомнителен и хоспитализиран случај не значат исто, а бројките може да се менуваат со пристигнувањето на лабораториските резултати. Суштината е појасна од статистичката збрка: вирусот циркулира, сезоната на комарците е активна, а дел од пациентите развиваат сериозни невролошки компликации.
Panoptikum уште при првиот регистриран случај годинава предупреди дека одговорот не треба да биде страв, туку навремена превенција. Подоцнежните информации за ширењето на западнонилската треска на Балканот покажаа дека не станува збор за изолиран здравствен настан, туку за сезонски ризик што бара постојано следење.
Како се пренесува вирусот
Западнонилската треска е вирусно заболување што најчесто се пренесува преку убод од заразен комарец од родот Culex. Вирусот природно циркулира меѓу птиците и комарците: комарецот се инфицира кога се храни од заразена птица, а потоа може да го пренесе вирусот на човек или животно. Луѓето и коњите се случајни домаќини и вообичаено не го продолжуваат природниот синџир на пренесување.
Болеста не се пренесува со ракување, разговор, кашлање, престој во иста просторија или друг вообичаен контакт меѓу луѓето. Ретки преноси се документирани преку крв, трансплантација на органи, лабораториска изложеност и од мајка на дете, но главниот ризик за населението останува убодот од заразен комарец.
Комарците што го пренесуваат вирусот се најактивни во топлиот дел од годината, а најголемиот број инфекции во Европа обично се регистрираат меѓу јули и септември. Високите температури, влажноста и местата со застоена вода создаваат погодни услови за нивно размножување и подолга сезонска активност.
Најчестите симптоми
Околу 80% од заразените лица немаат никакви симптоми. Кај приближно една петтина се развива полесна форма на болеста, проследена со покачена телесна температура, главоболка, замор, слабост, болки во мускулите и зглобовите, гадење, повраќање, дијареја, осип или зголемени лимфни јазли.
Симптомите најчесто започнуваат неколку дена по убодот, иако кај лица со ослабен имунитет може да се појават и подоцна. Полесната форма обично поминува без трајни последици, но заморот и слабоста кај дел од пациентите може да продолжат со недели или месеци.
Кај помалку од еден процент од заразените вирусот може да го зафати централниот нервен систем и да предизвика менингитис, енцефалитис или акутна флакцидна парализа. Силна главоболка, висока температура, вкочанет врат, конфузија, дезориентација, нарушена свест, тремор, грчеви, мускулна слабост или парализа се знаци што бараат итна лекарска проценка.
Кој е најизложен на тешка форма
Секој заразен човек може да развие компликации, но ризикот расте со возраста. Посебно ранливи се повозрасните лица, пациентите со ослабен имунитет и луѓето со хронични заболувања, меѓу кои дијабетес, висок крвен притисок, бубрежни и хематолошки заболувања или малигни болести.
Кај постарите лица нова и необично силна главоболка, нагло влошување на општата состојба, конфузија или слабост не треба автоматски да се припишуваат на жештината, заморот или возраста. Навремената лекарска проценка е особено важна кога симптомите се појавуваат во сезоната на комарците.
Нема специфичен лек – превенцијата е главната заштита
За западнонилската треска нема специфичен антивирусен лек, ниту лиценцирана вакцина за луѓе. Полесните случаи се лекуваат симптоматски, со одмор, течности и терапија препорачана од лекар, додека потешките форми бараат болничко лекување, постојан надзор и поддршка на виталните функции.
Најдобрата заштита е спречувањето на убодите. Репелентите треба да се нанесуваат според упатството на производителот, а во периодите со многу комарци се препорачуваат светла облека со долги ракави и ногавици, заштитни мрежи на прозорците и вратите и ограничување на подолг престој надвор од самрак до зори, кога комарците од родот Culex се особено активни.
Корисни практични совети може да се најдат и во текстот на Panoptikum за тоа зошто некои луѓе почесто ги касаат комарци и како да се намали изложеноста без непотребна паника.
Застојаната вода е мал проблем со големи последици
Заштитата не завршува со нанесување репелент. Водата треба редовно да се отстранува од кофи, саксии, подлошки, стари гуми, играчки, затнати олуци и садови за животни. Бурињата и резервоарите треба да бидат покриени, а базените и фонтаните редовно да се одржуваат. И мала количина вода што стои со денови може да стане место за размножување комарци.
Дополнителни решенија за дворовите и домовите се обработени во текстот за еколошка заштита од комарци, каде што личната превенција се поврзува со одговорното одржување на средината.
Личната заштита не ја заменува институционалната одговорност. Навремената дезинсекција, следењето на популацијата на комарци, епидемиолошкиот надзор, лабораториското потврдување и јасното информирање на населението се делови од ист јавноздравствен систем. Комарецот не ја препознава границата меѓу приватниот двор, градскиот парк и општинската надлежност.
Западнонилската треска бара разумна будност. Не секоја температура по убод од комарец значи инфекција, но висока температура проследена со силна главоболка, вкочанет врат, збунетост, нарушена свест или слабост не смее да се игнорира. Одговорната реакција не создава паника – таа ја препознава опасноста навреме.
Текстот има информативна цел и не заменува лекарски преглед, дијагноза или професионален медицински совет.
