Во сезоната 2025/2026 низ Битолскиот театар поминале 34.311 гледачи. Во културен систем што премногу лесно ја прогласува публиката за исчезната оваа бројка е коректив: луѓето сè уште доаѓаат кога сцената има што да им понуди, кога репертоарот не мирува и кога театарот не се однесува како затворена институција, туку како жив дел од градот.
Сезонскиот пресек носи 8 премиери и 177 репризни изведби. Во споредба со претходната сезона, бројот на репризите пораснал за 27%, а посетеноста за 37%. Овие податоци, објавени во деталниот преглед на сезоната, покажуваат дека успехот не бил создаден со еден настан или со краткотрајна медиумска возбуда, туку со континуитет.
Репертоар што не се потпира на една формула
Меѓу премиерните наслови беа „Госпоѓа Бовари“ според Гистав Флобер, во режија на Дејан Пројковски, „Секстет“ од Марк Камолети, во режија на Марјан Георгиевски, „Пинокио“ од Карло Колоди, во режија на Деан Дамјановски и „Пламенка“ од македонскиот автор Петре Димовски, во режија на Софија Ристевска Петрушева.
Таквиот избор не се движи по една безбедна линија. Во иста сезона се среќаваат книжевна класика, комедија, претстава за помлада публика и домашна драматургија. Тоа е важен сигнал за институционален театар: публиката не се создава со постојано повторување на истата естетика, туку со различни влезови кон сцената.
Во сезонскиот извештај посебно е нагласено присуството на македонски автори и театарски работници. Тоа не треба да се чита како пригодна домашна квота, туку како неопходна врска меѓу институцијата и драмскиот јазик на средината во која таа работи.
„Кориолан“ од Охрид до Верона
Највидливиот меѓународен момент на сезоната го донесе „Кориолан“ од Вилијам Шекспир, во адаптација и режија на Џон Блондел. Претставата најнапред беше изведена во драмската програма на 66. издание на „Охридско лето“, а потоа замина во Верона.
На 21. јули продукцијата на Народниот театар Битола беше дел од официјалната програма на Verona Shakespeare Fringe Festival, меѓународна сцена организирана од центарот „Скене“ при Универзитетот во Верона. Таму македонската претстава се најде во програма со продукции од Италија, Велика Британија, Малта, Ерменија и Унгарија.
Токму „Кориолан“ е значаен избор. Тоа е драма за судирот меѓу моќта, гордоста, народот и политичката манипулација – материјал што лесно може да се претвори во музејска класика, но и во вознемирувачки современа претстава. Како што покажува и текстот „Шекспир не старее затоа што човекот не се променил доволно“, големите драми остануваат живи токму кога новата сцена има храброст повторно да ги отвори.
Театарот што патува не останува провинциски
Битолскиот театар гостуваше на „Бабелфаст“ во Трговиште, Романија, со „Ричард Трети“ во режија на Мартин Мирчевски. Претставата претходно беше прогласена за најдобра на 33. Меѓународен фестивал на камерен театар „Ристо Шишков“.
Токму во Романија била најавена и иницијативата за создавање Балканска асоцијација на театри и фестивали, во која Битолскиот театар треба да биде меѓу основачите и потписниците. Таквото поврзување може да има поголема вредност од еднократно гостување: создава патишта за копродукции, размена на уметници, нова публика и подолгорочно присуство на македонскиот театар во регионот.
Во Македонија ансамблот настапи на јубилејното 60. издание на Македонскиот театарски фестивал „Војдан Чернодрински“ со „Едмонд“ од Дејвид Мемет, во режија на Оливер Мицевски. „Кокошка“ од Николај Кољада беше изведена во Драмскиот театар во Скопје, а „Црно семе“ од Ташко Георгиевски, во режија на Андреј Цветановски, на сцената на Македонскиот народен театар.
Битола повторно ја користи својата сценска меморија
Театарската историја на Битола не почнува со една успешна сезона. Градот одамна има силна сценска меморија која се движи од античкиот театар во Хераклеја до модерната институционална сцена. Таа поширока линија може да се следи и низ македонската театарска хронологија.
Затоа растот на публиката има и локално значење. Во град со толку силен културен идентитет полната сала не е случајна статистичка појава. Таа е знак дека театарот повторно станува место на средба – меѓу генерации, меѓу домашната драматургија и светската класика, меѓу локалниот ансамбл и меѓународната сцена.
Во текот на сезоната сцената во Битола била домаќин и на француската танцова група K.Danse, на деветтото издание на „Џез фактори“, како и на Сичуанската и Пекиншката опера. Така театарската зграда функционирала пошироко од сопствениот репертоар – како културен простор низ кој минуваат различни естетики, јазици и традиции.
Новата сезона почнува со повисоко поставена граница
Според најавите, во следната сезона веќе ги вклучи „Господин Благородник“ од Молиер, во режија на Благој Мицевски, „Ни треба пејачка“ од Кен Лудвиг, во режија на Ненад Витанов, и „Новогодишен сон“ од Јулијана Мирчевска. Во ноември треба да се одржи и новото издание на „Битола Шекспир фестивал“.
По сезона со 34.311 посетители предизвикот веќе не е само да се сочува бројката. Поважно е да се задржи довербата што стои зад неа. Публиката еднаш може да се привлече со голем наслов, познат режисер или фестивалско гостување. За да се врати, мора да почувствува дека сцената продолжува да ризикува, да разговара со своето време и да ја почитува нејзината интелигенција.
Битолскиот театар оваа сезона не докажа дека театарот може да преживее. Покажа нешто поважно – дека може повторно да стане неопходен.
