Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека војната во Украина е „многу блиску“ до решение и дека очекува договор што би можел да биде поширок од односите меѓу Москва и Киев и да опфати дел од идната безбедносна архитектура на Европа. Изјавата следува по неговата средба во Белата куќа со Кирил Дмитриев, специјален пратеник на рускиот претседател Владимир Путин, само неколку дена пред новата рунда американски посредувани разговори меѓу Русија и Украина во Абу Даби.
Трамп не објави конкретни услови на можниот договор и засега нема потврда дека Москва и Киев се согласиле за клучните прашања. Она што е потврдено е дека дипломатскиот процес повторно влегува во активна фаза: САД треба да посредуваат на разговорите во Абу Даби на 10 и 11 ноември, додека паралелно се водат консултации со Украина, НАТО и европските партнери за безбедносните гаранции и пошироката европска безбедност.
Средба со Дмитриев, без средба со украинската делегација
Трамп потврди дека лично разговарал со Дмитриев кој во Вашингтон пристигна како претставник на Путин. Американскиот претседател го опиша можниот исход како голем договор што, според него, би можел да ја надмине рамката на самата Украина. Истовремено, тој рече дека тој ден не се сретнал со украинските претставници.
Во Белата куќа сепак престојуваа претставници и од Русија и од Украина на настан организиран од Меланија Трамп. Настанот беше поврзан со неодамнешното ограничено примирје во Олешки, во областа Херсон, договорено за хуманитарни активности и евакуација на цивили. Белата куќа соопшти дека претставници на двете страни учествувале во средбата, додека Меланија Трамп ги повика да го искористат тој ограничен пример како основа за поширок дипломатски напредок.
Олешки, сепак, покажува и колку внимателно треба да се чита секоја најава за примирје. Украинската страна ја обвини Русија дека паузата ја искористила и за прегрупирање на силите, што Москва го оспорува. Оттаму, разликата меѓу ограничен хуманитарен договор и траен политички договор останува голема.
Абу Даби станува следниот тест
Следниот конкретен момент се разговорите закажани за 10. и 11. ноември во Абу Даби. Американската страна треба да посредува меѓу украинските и руските претставници, а во подготовките се вклучени и американските пратеници Стив Виткоф и Џаред Кушнер.
Разговорите треба да опфатат прекин на војната, безбедносните аранжмани по евентуален договор, мерките за намалување на ризикот од нова ескалација и хуманитарните прашања. Европската димензија веќе е отворена во Брисел, каде што претставници на САД, Европската Унија, НАТО и европски држави разговараа за тоа какви гаранции би добила Украина и како би изгледал поширокиот безбедносен поредок по војната. Тоа е важен детал зад формулацијата на Трамп дека договорот би можел да ја опфати „целата Европа“. Засега нема јавно објавен документ со таков опсег, а зборовите на американскиот претседател се политичка најава, не завршен договор. Сепак, разговорите веќе не се ограничени само на линијата Москва-Киев. Во нив се отвораат прашања за НАТО, европската одбрана, идните безбедносни гаранции и механизмите што би требало да спречат нова војна.
Panoptikum претходно пишуваше дека Путин го прифати продолжувањето на трилатералните разговори со Украина и САД, како и дека зад обновениот дипломатски канал остануваат сериозни разлики за територијата, безбедноста и условите под кои би можело да се запре војувањето. Истите прашања остануваат отворени и пред Абу Даби.
Зеленски бара безбедносни гаранции и повеќе американска помош
Додека Трамп зборува за можен широк договор, Володимир Зеленски се обидува да ја зацврсти украинската позиција пред преговорите. Украинскиот претседател изјави дека Киев мора да се приспособи на новиот политички однос на силите во Вашингтон по американските среднорочни избори и да ја зачува двопартиската поддршка. Тој побара да се отвори прашањето за околу 16 милијарди долари американска помош за која тврди дека претходно била договорена, но не била испорачана. Како најитен воен проблем ја посочи противвоздушната одбрана, особено снабдувањето со ракети за системите Patriot, во период кога Украина влегува во уште една зима под ризик од руски удари врз енергетската инфраструктура.
Паралелно, Зеленски соопшти дека разговорите со САД, НАТО и Европската Унија за идните безбедносни гаранции напредуваат. Според неговото објаснување, за Киев не е доволно да постои политичко ветување: Украина бара однапред да биде утврдено што ќе се случи ако Русија по евентуален мировен договор повторно започне воени операции.
Токму безбедносните гаранции се една од темите што Panoptikum ги следи во континуитет. Во текстот „Украина меѓу примирје и црвени линии“ веќе беше видливо дека дипломатскиот напредок не значи автоматски приближување на позициите околу најтешките политички прашања.
Зимско примирје и прашањето за изборите
Зеленски отвори уште една можност – привремено зимско примирје што би создало услови за избори во Украина. Во интервју за германската ЗДФ тој рече дека Киев му предложил на Вашингтон да се обиде да постигне договор со Москва за прекин на огнот во текот на зимата, со што би се намалиле нападите врз инфраструктурата и би се создале побезбедни услови за гласање.
Украинскиот претседател истовремено предупреди дека изборите во сегашните воени услови отвораат сериозни прашања: голем број граѓани се во странство или на окупираните територии, а војниците се на фронтот. Неговата позиција е дека изборен процес без реална можност за нивно учество не би бил фер. Претходно Зеленски зборуваше и за минимум 60 дена целосен прекин на огнот како период во кој би можело да се создадат услови за избори.
Така, изборите стануваат дел од пошироката дипломатска равенка, а не изолирано украинско внатрешно прашање. Примирјето, политичкиот легитимитет, безбедносните гаранции и условите за траен мир сè повеќе се разгледуваат како поврзани теми.
Голема најава, но најтешките прашања остануваат
Изјавата на Трамп внесува нова доза оптимизам во процесот, но засега е поважно она што допрва треба да се договори отколку формулациите употребени во Белата куќа. Нема јавно усогласени позиции за територијата, за долгорочните гаранции на Украина, за односот на Киев со НАТО или за механизмите што би обезбедиле почитување на евентуален мировен договор. Во таа смисла Абу Даби ќе биде пореален показател за состојбата од секоја политичка најава. Доколку таму се појави согласност околу конкретни чекори – прекин на огнот, механизам за надзор, хуманитарни мерки или рамка за безбедносните гаранции – тогаш зборовите за широк договор ќе добијат дипломатска содржина. Дотогаш, тие остануваат амбициозна најава во момент кога преговорите повторно се движат, а војната сè уште трае.
Фактите за средбата Трамп-Дмитриев, разговорите во Абу Даби и европската безбедносна рамка се потврдени и од Reuters, а Белата куќа ја потврди средбата со руски и украински претставници поврзана со примирјето во Олешки. The White House Информациите за барањето на Зеленски за 16 милијарди долари, Patriot и разговорите за гаранциите се потврдени од Reuters.
