Бугарија нема да учествува во евентуалното дополнително европско финансирање од околу 70 милијарди евра за Украина во 2027. година, изјави бугарскиот премиер Румен Радев на 20. октомври во Тврдица. Неговата порака доаѓа само неколку дена по самитот на Европскиот совет во Брисел, на кој повторно беше отворено прашањето како ќе се покријат идните финансиски и одбранбени потреби на Киев.
„Бугарија нема како да учествува во тие 70 милијарди“, изјави Радев пред новинарите, според Бугарската телеграфска агенција – БТА.
Не станува збор за веќе усвоен пакет
Изјавата на Радев во повеќе регионални медиуми беше пренесена како одбивање на „нов пакет од 70 милијарди евра“. Европските институции сепак во овој момент зборуваат за проценет недостиг во финансирањето на Украина во 2027 година, а не за веќе усвоен механизам со конечна распределба меѓу земјите членки.
На брифинг на Европската комисија на 19 октомври беше посочено дека постојните обврски на ЕУ и меѓународните партнери оставаат финансиски јаз од околу 70 милијарди евра за 2027. година. Во проценката веќе се земаат предвид околу 45 милијарди евра што ЕУ ги предвидува за следната година, како и ветените средства од други партнери.
Тоа значи дека допрва треба да се утврди од каде ќе дојдат преостанатите средства, колкав дел ќе го преземе Европската Унија и каков финансиски инструмент би се користел. Токму во таа фаза Софија, преку Радев, однапред поставува црвена линија.
Претходниот заем од 90 милијарди веќе создаде исклучоци
Контекстот е важен. Во декември 2025. година Европскиот совет се согласи на заем од 90 милијарди евра за Украина за 2026. и 2027. година, обезбеден преку задолжување на ЕУ на пазарите на капитал. Чешка, Унгарија и Словачка тогаш добија аранжман според кој гарантирањето на заемот нема да создава финансиски обврски за нив.
Бугарија не беше меѓу тие три држави. Радев сега го користи токму тој пример како аргумент дека Софија не треба повторно да презема нов товар. Официјалните одлуки на Европскиот совет за заемот од 90 милијарди евра потврдуваат дека механизмот бил конструиран така што Чешка, Унгарија и Словачка биле изземени од финансиските обврски поврзани со гаранцијата.
На последниот самит на 15. и 16. октомври европските лидери го поздравија тековното исплаќање на средствата од тој заем и побараа Европската комисија и Меѓународниот монетарен фонд повторно да ги проценат финансиските и воените потреби на Украина. Европскиот совет истовремено ги повика меѓународните партнери да ја зголемат поддршката.
Радев ја врзува одлуката со европските економии и војната
Бугарскиот премиер ја образложи позицијата и со пошироката економска цена на војната. Според него, продолжувањето на конфликтот ги исцрпува европските економии, создава социјални тензии и ја зголемува политичката нестабилност. Радев повторно го повтори својот став дека исходот на војната не може да биде постигнат исклучиво со воени средства и повика на нејзино што побрзо завршување.
Неговата позиција не е изолиран потег во бугарската политика кон Украина. Откако ја презеде владата во мај, Радев постепено ја менуваше линијата на Софија кон поограничено директно учество во воената поддршка. За политичкиот пресврт што го донесе неговото доаѓање на власт Panoptikum претходно пишуваше во анализата „Бугарија доби влада на Радев: стабилност со апсолутно мнозинство, но и нови европски дилеми“.
Европа допрва треба да ја состави финансиската равенка за 2027. година
Прашањето, оттука, не е само дали Бугарија ќе плати дел од 70 милијарди евра. Поголемата дилема е како ЕУ ќе го одржи досегашното ниво на поддршка за Украина во момент кога растат буџетските притисоци, одбранбените трошоци и барањата за повеќе европски средства во други области.
Тоа се вклопува и во пошироката дебата за следната финансиска рамка на Унијата. По октомврискиот самит лидерите заминаа од Брисел без конечен договор за идниот долгорочен буџет, за што Panoptikum пишуваше во текстот „ЕУ без договор за буџетот по самитот во Брисел“.
Во исто време, Киев останува зависен од континуираната европска финансиска поддршка. Брисел веќе врзува дел од исплатите со исполнување конкретни реформски услови, тема што ја анализиравме и во текстот за европското финансирање и реформските обврски на Украина.
Изјавата на Радев затоа е повеќе од национална буџетска позиција. Таа е уште еден знак дека идното финансирање на Украина ќе мора да се договара во политички потешка Европа, во која поддршката за Киев останува официјална политика на ЕУ, но распределбата на нејзината цена сè почесто станува предмет на спор меѓу земјите членки.
Извори:
– БТА – Бугарска телеграфска агенција: изјава на Румен Радев дека Бугарија нема да учествува во дополнителното финансирање од 70 милијарди евра.
– Европски совет, 18. декември 2025.: одлука за заем од 90 милијарди евра за Украина за 2026-2027, како и исклучоците за Чешка, Унгарија и Словачка.
– Совет на ЕУ, 23. април 2026.: финализирање на правната рамка за заемот од 90 милијарди евра и распределбата на 45 милијарди евра за 2026 година.
– Европски совет, 15-16 октомври 2026.: тековните исплати од заемот од 90 милијарди евра и барањето Комисијата и ММФ повторно да ги проценат финансиските и воените потреби на Украина.
– Совет на ЕУ, 4. февруари 2026.: проценка дека вкупните преостанати финансиски потреби на Украина за 2026-2027 изнесуваат 135,7 милијарди евра, од кои ЕУ треба да обезбеди 90 милијарди.
