Лидерите на Европската Унија го завршија дводневниот самит во Брисел без политички договор за следниот долгорочен буџет на Унијата за периодот 2028-2034. Европскиот совет го задолжи својот претседател Антонио Кошта да ги продолжи преговорите, со цел компромисот да биде постигнат пред крајот на 2026. година.
Тоа е поважно од самата формулација дека „нема договор“. Европските лидери веќе располагаат со преговарачка рамка и конкретни бројки, но сè уште не постои согласност околу распределбата на парите и политичките приоритети на Унијата во период кога од истиот буџет се очекува да одговори на повеќе паралелни притисоци – конкурентност, одбрана, енергетика, миграција, проширување и новата геополитичка реалност.
Буџет од речиси два трилиона евра, но без политички компромис
Европскиот совет потврди дека лидерите разговарале за клучните елементи на можниот компромис за повеќегодишната финансиска рамка 2028-2034, врз основа на ажурираната преговарачка рамка подготвена од ирското претседателство.
Европската комисија уште во јули 2025. година предложи долгорочен буџет од речиси два трилиона евра, односно околу 1,26 проценти од просечниот бруто-национален доход на ЕУ. Предлогот на Комисијата треба да обезбеди повеќе средства и поголема флексибилност за конкурентност, безбедност, одбрана, миграција, кохезија, земјоделство и надворешна политика. Токму тука е и политичкиот проблем. Речиси секоја голема европска цел бара повеќе пари, додека земјите членки имаат различни интереси околу тоа колку голем треба да биде заедничкиот буџет, од каде треба да доаѓаат приходите и кои политики треба да имаат предност.
Ова прашање веќе беше во центарот и на анализата на Panoptikum за проширувањето на ЕУ и битката за европскиот буџет. Проширувањето, одбраната и поддршката за партнерските земји тешко можат да се разгледуваат одвоено од финансиската способност на Унијата да ги претвори политичките ветувања во долгорочни обврски.
Украина бара уште 70 милијарди евра за 2027. година
Дополнителен притисок врз европските финансии доаѓа од Украина. Украинскиот претседател Володимир Зеленски на лидерите им посочи дека на Киев во 2027 година ќе му бидат потребни најмалку уште 70 милијарди евра за одбраната, оружјето и економската отпорност. Таа сума не треба да се меша со веќе договорената европска поддршка. Европскиот совет потврди дека во тек е исплатата од заемот од 90 милијарди евра наменет за 2026 и 2027 година, а побара од Европската комисија и ММФ повторно да ги проценат финансиските и воените потреби на Украина.
Euronews објави дека украинската проценка за дополнителните потреби во 2027. година значително ја надминува сумата што Брисел во моментов планира да ја исплати во текот на годината. Европската комисија сè уште не ја потврдила конечната големина на финансискиот јаз.
Прашањето не е ново. Panoptikum претходно пишуваше дека финансиските потреби на Украина за 2027. година растат додека европските ресурси се под сè поголем притисок. Сега тој проблем директно се вкрстува со преговорите за следниот европски буџет.
Енергијата повторно станува политичко прашање
Самитот не беше посветен само на буџетот. Европските лидери разговараа и за високите цени на енергијата и нивното влијание врз индустријата, домаќинствата и конкурентноста на европската економија. Европскиот совет ја повика Комисијата да разгледа дополнителни краткорочни мерки против високите цени, а паралелно побара побрза електрификација, развој на обновливи и нискојаглеродни извори, подобри енергетски мрежи и складишта. Политичката порака е дека енергетската транзиција веќе не се третира само како климатска политика, туку и како прашање на економска безбедност и намалување на зависноста од нестабилните пазари на фосилни горива.
Миграцијата останува нерешена европска линија
Миграцијата повторно покажа дека меѓу земјите членки нема едноставен заеднички одговор. Лидерите одржаа стратешка расправа за европскиот пристап кон миграцијата и ја поздравија намерата на Европската комисија да работи со членките на нова рамка за итни ситуации и за случаи во кои миграцијата се користи како средство за политички притисок.
Конечните заклучоци сепак не затвораат голем нов договор. Европскиот совет најави дека темата повторно ќе се разгледува на идните состаноци.
Зошто договорот мора да се постигне релативно брзо
Иако новата финансиска рамка почнува дури во 2028. година, времето за политички договор е ограничено. Европските институции сметаат дека компромис до крајот на 2026 година е потребен за во текот на 2027. година да можат да бидат усвоени сите закони и програми преку кои ќе се трошат европските средства. Самата повеќегодишна финансиска рамка мора едногласно да биде усвоена од Советот, по согласност од Европскиот парламент. Одлуките за сопствените приходи на Унијата дополнително бараат едногласност и национални постапки за ратификација.
Затоа завршувањето на самитот без договор не значи дека европските буџетски преговори пропаднале. Значи дека најтешкиот дел допрва следува: 27 држави треба да се договорат кој европски приоритет колку ќе чини и кој ќе го финансира. Во истата равенка веќе се Украина, одбраната, конкурентноста, миграцијата, енергијата и проширувањето – а секоја од тие политики има сопствена цена.
