Брисел и Киев тврдат дека ги обезбедиле средствата за буџетските и одбранбените потреби за 2026. година, но Украина веќе гледа кон нов недостиг во 2027., а во европските институции се слушаат предупредувања дека континуираното финансирање наликува на „наводнување пустина“.
Една финансиска дупка се затвора, друга веќе се отвора
На хартија, Украина доби важна добра вест: Европската комисија и украинските власти на 1 октомври соопштија дека се идентификувани ресурси со кои би требало да бидат покриени буџетските и одбранбените потреби на земјата до крајот на 2026 година.
Но во војна што веќе навлезе длабоко во петтата година, финансискиот хоризонт се мери во месеци, а не во години.
Додека се затвора конструкцијата за 2026 година, Киев веќе преговара за парите што ќе му бидат потребни во 2027 година. Европската Унија и Украина договориле да се забрза обезбедувањето на преостанатите средства од големиот европски кредитен механизам, но идното финансирање останува поврзано и со исполнување на договорените реформи.
Токму тука се наоѓа суштината на новата европско-украинска дилема: Европа обезбедува милијарди, но војната произведува нови потреби речиси со иста брзина со која се обезбедуваат средствата.
Европскиот пакет од 90 милијарди евра
ЕУ воспостави посебен Ukraine Support Loan од 90 милијарди евра за 2026 и 2027 година.
Ориентациски, околу 60 милијарди евра се наменети за одбранбени потреби, додека околу 30 милијарди евра се за буџетска поддршка и функционирањето на украинската држава. За 2026 година се предвидени до 45 милијарди евра помош — 28,3 милијарди за одбранбени капацитети и до 16,7 милијарди за буџетска поддршка.
Само на 18 септември Европската комисија исплати дополнителни 3,3 милијарди евра за набавка на дронови и ракети, со што исплатите од овој механизам во текот на 2026 година се искачија на речиси 15 милијарди евра.
Тоа се огромни средства.
Но и цената на војната е огромна.
Војната веќе чини околу 155 милијарди долари годишно
Според украинските власти, вкупните воени трошоци на Украина во 2026 година треба да достигнат околу 155 милијарди долари.
Само дневната цена на војувањето, според податоците објавени во септември, достигнала околу 190 милиони долари дневно, во споредба со околу 116 милиони долари во 2022 година. Киев за 2027 година планира и рекордни расходи за одбраната.
Затоа европската финансиска помош веќе не е само класична странска помош.
Таа е дел од економскиот механизам што овозможува истовремено да функционираат украинската држава, јавните услуги и воениот систем.
Тоа ја прави секоја следна година посложена од претходната.
Колку точно ѝ недостига на Украина за 2027 година?
Тука треба внимателно да се разграничат различните бројки што се појавуваат во јавноста.
Во дел од европските медиуми, повикувајќи се на настап на украинскиот министер за финансии Сергиј Марченко, се споменуваат околу 69 милијарди евра потреби за 2027 година — приближно 40 милијарди за воените потреби и околу 29 милијарди за функционирањето на државата.
Но официјалната пресметка на украинското Министерство за финансии, објавена на 29 септември, е формулирана поинаку.
Според неа, Украина во 2027 година ќе има потреба од 52,6 милијарди долари надворешно финансирање. За околу 20 милијарди долари веќе постојат очекувани извори, додека приближно 32,6 милијарди долари засега остануваат непокриени.
Оттука, бројките од 69 милијарди евра и 32,6 милијарди долари не треба механички да се споредуваат: тие опишуваат различни категории на потреби и финансиски јазови.
Но без оглед на методологијата, заклучокот е ист — 2027 година сè уште нема целосно затворена финансиска конструкција.
„Како да наводнуваме пустина“
Во овој контекст се појави и реченицата што предизвика најмногу внимание.
Француски „Ле Монд“, според повеќе медиуми што го пренесоа неговото известување, цитирал неименуван европски дипломат кој, коментирајќи ги украинските финансиски потреби, рекол дека се создава чувство како Европа да „наводнува пустина“.
Важно е да се нагласи: тоа не е официјален став на Европската Унија, ниту изјава на Европската комисија.
Станува збор за анонимно изнесен став што покажува дека во европските институционални кругови постои и дебата за границите на долгорочната финансиска поддршка.
Но метафората ја допира суштината на проблемот.
Не затоа што европските пари исчезнуваат без резултат, туку затоа што војната создава огромна и повторлива потреба за ресурси: гранати, ракети, дронови, системи за противвоздушна одбрана, поправки на инфраструктура, плати, пензии, здравство и функционирање на државните институции.
Парите се само едната половина од проблемот
Дури и кога парите се обезбедени, останува второто прашање:
дали постојат доволно оружје и муниција што можат да се купат со нив?
Украина се соочува со сериозен притисок врз залихите на ракети за противвоздушна одбрана. „Ројтерс“ во септември објави дека украинските резерви од американски пресретнувачи за системите „Патриот“ се силно истрошени, додека Русија ја зголемува употребата на балистички и други ракети во воздушните напади.
Европската комисија и самата нагласува дека за украинската одбрана не е доволно само да има финансиски средства — критичната воена опрема мора да биде достапна во потребните количества и во многу кратки рокови.
Затоа Брисел бара забрзување на производството, пренасочување на постојните нарачки и користење на достапните резерви.
Војната, всушност, покажува една од најголемите слабости на европската безбедносна архитектура: парите може да се обезбедат со политичка одлука, но фабрика за ракети не може да се изгради преку ноќ.
Украина бара предвидливост, не само итни транши
Од перспектива на Киев, проблемот е токму во тоа што државата не може секоја година да ја планира војната и буџетот преку серија итни политички договори.
Украинскиот министер за финансии Марченко бара „предвидлива финансиска рамка“ што би овозможила макрофинансиска стабилност, финансирање на критичните расходи и избегнување преголем дел од товарот да биде префрлен врз украинските граѓани и компаниите.
Ова е клучна промена во природата на западната помош.
На почетокот на руската инвазија во 2022 година помошта главно се третираше како реакција на вонредна состојба.
По повеќе години војна, таа сè повеќе станува долгорочна финансиска и индустриска политика.
Европа истовремено треба да ја вооружува и Украина и себеси
Дополнителниот притисок доаѓа од фактот што европските држави паралелно ги зголемуваат и сопствените одбранбени буџети.
Европа треба истовремено да ги обновува сопствените воени резерви, да инвестира во противвоздушна и противракетна одбрана, да ја проширува производствената база и да продолжи со поддршката за Украина.
Во септември земјите членки на ЕУ одобрија уште пет големи паневропски одбранбени проекти — за воздушна, поморска, вселенска и противдронска одбрана.
Така, украинската војна постепено престанува да биде само прашање на помош за Киев.
Таа станува и прашање за тоа колку Европа е подготвена да плаќа за сопствената долгорочна безбедност.
Милијардите повеќе не се гаранција дека проблемот е решен
Големината на бројките може да создаде впечаток дека 90 милијарди евра се сума што сама по себе треба да го реши проблемот.
Но современата војна функционира поинаку.
Една ракета за противвоздушна одбрана може да чини милиони евра. Производството е ограничено. Дроновите се трошат масовно. Енергетските објекти мора постојано да се обновуваат. Логистичките системи се напаѓаат, а оштетената економија собира помалку даноци.
Оттука произлегува парадоксот: што е подолга војната, толку поголема е сумата потребна само за да се одржи приближно истото ниво на отпорност.
2027 може да биде година на големата финансиска расправа
Следните месеци затоа нема да се води само воена битка.
Ќе се води и политичка битка околу европските буџети.
Европската Унија ќе мора да решава колкав дел од украинските потреби е подготвена да преземе, колку средства можат да обезбедат другите партнери, како ќе се користат постојните програми и дали ќе бидат пронајдени нови финансиски механизми.
Истовремено, Киев ќе треба да ги исполнува условите поврзани со реформите, владеењето на правото и борбата против корупцијата, бидејќи дел од европските исплати се директно поврзани со такви критериуми.
Тоа значи дека прашањето за Украина постепено се движи од едноставното „дали Европа ќе помогне?“ кон многу потешкото:
„Колку, колку долго и според каков модел?“
Војна во која и времето има цена
Европа досега покажа дека може да мобилизира огромни финансиски ресурси.
Украина покажа дека може да продолжи да функционира како држава и во услови на долготрајна војна.
Но ниту едното ниту другото не го елиминира основниот проблем: секој нов месец на конфликтот создава нови воени, економски и инфраструктурни трошоци.
Затоа изјавата дека средствата за 2026 година се обезбедени претставува важна финансиска стабилизација, но не и крај на проблемот.
Зад неа веќе стои 2027 година.
А зад 2027 — доколку војната продолжи — ќе стои следната финансиска конструкција.
Токму затоа европската дебата станува сè помалку дебата само за Украина, а сè повеќе дебата за границите на европските ресурси, капацитетот на европската воена индустрија и цената на долготрајната безбедност.
