Скопје повторно се соочува со прашање што не може да се реши само со дневна изјава: како главниот град да стане чист, функционален и достоинствен за живеење. Преполните контејнери, нерегуларното собирање смет и граѓанските реакции не се само комунален проблем. Тие се слика за тоа колку градската инфраструктура, јавните претпријатија и урбаните навики можат – или не можат – да го следат темпото на еден град што сака да изгледа европски.

Скопскиот градоначалник Орце Ѓорѓиевски призна дека има пропусти во собирањето на отпадот, но најави дека наскоро треба да пристигнат нови камиони и нови контејнери. Тој проблемот го поврзува со наследена стара механизација, недоволен број возила и недостиг од контејнери на одредени локации низ градот.

Од 16 до околу 60 камиони – но граѓаните ја гледаат улицата

Ѓорѓиевски изјави дека при преземањето на функцијата на располагање имало 16 камиони, додека сега бројката се движи околу 60. Наедно најави дека е завршена тендерската постапка за околу 40 нови камиони за Град Скопје, како и дека во завршна фаза е постапката за набавка на околу 2.600 нови контејнери што треба да пристигнат во наредните 10 до 15 дена.

Овие бројки звучат значајно. Но, кај комуналната хигиена бројките не се доволни ако не се претворат во ритам. Граѓанинот не брои тендери, возила и процедури – тој го гледа контејнерот пред зграда, тротоарот покрај него и мирисот што останува по неколку дена ненавремено собирање. Затоа оваа тема нема да се мери само според тоа дали камионите ќе стигнат, туку според тоа дали ќе се почувствува промена во населбите.

Стар проблем, нова механизација

Уште во јануари беше најавен почеток на постапка за набавка на повеќе од 40 современи и специјализирани возила за потребите на ЈП „Комунална хигиена“, како инвестиција што треба да помогне во системско решавање на проблемот со јавната чистота. Проектот беше најавен како координација со Министерството за транспорт и Светската банка, со дополнителна поддршка од сопствени средства на Град Скопје.

Старата механизација е само еден дел од приказната. Комуналниот систем зависи од распоред, контрола, дисциплина, казнување на непрописно одложување, навремено празнење, доволен број садови, но и од граѓанска култура. Ако на место каде што реално се потребни шест контејнери има еден или два, проблемот е организациски. Ако отпадот се фрла надвор од контејнер и кога има место внатре, проблемот е и навика. Ако камионите не стигнуваат редовно, проблемот е управување.

Градот пред 2028. година нема право на импровизација

Прашањето за отпадот добива дополнителна тежина затоа што Скопје се подготвува за 2028. година, кога треба да ја носи титулата Европска престолнина на културата. Официјалната платформа Skopje 2028 ја претставува таа можност како шанса за ново градско поглавје засновано на култура, соработка, одржливост и креативност. Но, културата на градот не почнува само во сала, музеј или фестивал. Таа почнува и од чистиот тротоар, функционалниот контејнер и одговорното управување со јавниот простор.

Скопје има неполни две години до 2028., а меѓу отворените прашања се токму јавната хигиена и состојбата со Универзална сала. Тоа е точна рамка. Град што сака европска видливост мора прво да покаже основен градски ред. Не како маркетинг, туку како секојдневна реалност.

Опозицијата обвинува, граѓаните чекаат резултат

Во политичкиот дел од приказната СДСМ реагира со обвинувања дека власта дели милиони на омилени фирми, додека Скопје и натаму е во хаос. Таквите реакции се очекуван дел од политичката сцена, но суштината останува практична: дали набавената механизација ќе ја смени состојбата на терен. Во комуналната политика нема долга можност за реторичко криење. Ако контејнерите се празнат, граѓаните гледаат. Ако не се празнат, и тоа го гледаат.

Скопје веќе има сериозен проблем и со непрописно одложен отпад. Во февруари биле подигнати приближно 11.000 тони мешан комунален отпад од домаќинствата, како и 2.505 кубни метри отпад од диви депонии, со најголемо количество непрописно одложен отпад во општина Центар. Тоа покажува дека проблемот не е само во возилата, туку и во однесувањето, контролата и локалната дисциплина.

Чист град не се добива само со камиони

Новите камиони и контејнери можат да бидат важен почеток. Но, ако системот остане ист, тие брзо ќе станат само нова опрема во стар хаос. На Скопје му треба јасен распоред, јавна отчетност, мапа на критични точки, транспарентни податоци за собирање отпад, контрола на дивото одлагање и сериозна комуникација со граѓаните. Не е доволно да се каже дека има пропусти. Треба да се покаже каде се, кој ги поправа и кога ќе престанат да се повторуваат.

Во оваа тема нема голема филозофија, но има голема симболика. Градот што не може да го реши отпадот тешко убедува дека може да решава поголеми урбани предизвици. А градот што ќе го реши отпадот не добива само почисти улици – добива малку повеќе доверба дека системот, сепак, може да работи.